Η εύφορη Νάξος, το νησί με τα δύο πρόσωπα, το ορεινό και το πεδινό, το νησί του Δία και του Διονύσου, δεν θα μπορούσε παρά να είναι ευλογημένο και να παράγει "όλου του κόσμου τα καλά". Τα ντόπια κρέατά της είναι φημισμένα, όπως βέβαια και τα γαλακτοκομικά και τυροκομικά της προϊόντα. Η "γραβιέρα" Νά­ξου έχει κερδίσει από το 1996 τη διάκριση της ονομασίας προέλευσης. Παρασκευάζεται σε κεφάλια των 10 κιλών και έχει γεύση πλούσια με έντονη αίσθηση ξηρών καρπών και βουτύρου. Το "αρσενικό" είναι σκλη­ρό, κίτρινο τυρί, επιτραπέζιο ή για τρίψιμο, που γίνεται από μείγμα φρέσκου πρόβειου και κατσικίσιου γά­λακτος. Η "ξυνομυζήθρα" στη Νάξο γίνεται από αγελαδινό γάλα και είναι ένα εξαιρετικό τυρί, πλούσιο και κρεμώδες σαν σαντιγί, με μια ξινίλα που θυμίζει γιαούρτι. Φυσικά όταν ξεραθεί γίνεται "ξυνότυρο", ενώ στη Νάξο θα βρείτε επίσης "ανθότυρο" και "μυζήθρα".

Ξακουστά όμως είναι και τα λαχανικά του νησιού, αν και κανένα δεν μπορεί να ξεπεράσει τη δόξα της ναξιώτικης πατάτας, μια ειδική μικρόκαρπη ποικιλία, σφιχτή και πεντανόστιμη, από τα πιο αντιπροσω­πευτικά προϊόντα της κυκλαδίτικης γης. Δυστυχώς η καλλιέργειά της έχει στις μέρες μας μειωθεί. Το νησί παράγει επίσης ελιές και λάδι, αλλά και γλυκό κρασί. Το διασημότερο όμως ναξιώτικο ποτό είναι σίγουρα το "κίτρο Νάξου", που παράγεται αποκλειστικά από το απόσταγμα φύλλων κιτριάς και έχει πολύ έντονη, οξεία γεύση. Αποτελεί το ωραιότερο σουβενίρ της ναξιώτικης γεύσης, καθώς προσφέρεται συσκευασμένο σε όμορφα, πρωτότυπα μπουκάλια.

Αν βρεθείτε Πάσχα στη Νάξο θα δοκιμάσετε το "λαμπριανό", δηλαδή γεμιστό αρνάκι ή κατσικάκι. Η γέ­μιση (μπατούδο στην ορεινή Νάξο ή μπάτουδο στην πεδινή), αποτελείται από ρύζι και ψιλοκομμένα χορταρικά (σέσκουλα, άνηθο, μάραθο κ.λπ.), που έχουν σιγοβράσει όλη τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου. Θα δείτε επίσης τις "αβγοκουλούρες" και τα "βαθρακάκια", κουλουράκια σε σχήμα 8, στολισμένα μ' ένα άσπρο κι ένα κόκκινο αβγό.

Οι "σεφουκλωτές" είναι ατομικές ή μεγάλες χορτόπιτες με γέμιση από σέφουκλα, μάραθο, μαϊντανό, παπα­ρούνες, καφταλήθρες και άλλα μυρωδάτα χορταρικά. Προαιρετικά προστίθεται ρύζι και σταφίδες και γίνο­νται συνήθως την πρώτη βδομάδα της Σαρακοστής. Οι προβάτσες, τα νόστιμα χορταρικά, μαγειρεύονται σκέτες με κρεμμυδάκι και άνηθο ή με μπακαλιάρο ή τέλος φρικασέ με χοιρινό. Η "γιαχνάδα" είναι καλοκαι­ρινό φαγητό με κρεμμύδι, σκόρδο, μαϊντανό, μελιτζάνες, πατάτες, κολοκυθάκια και σάλτσα φτιαγμένη από φρέσκες, ψιλοκομμένες ντομάτες. Το χριστουγεννιάτικο φαγητό είναι οι "αμαθιές", τα έντερα και η κοιλιά του χοίρου γεμισμένα με ψιλοκομμένο μαϊντανό, άνηθο, σέφουκλα, μάραθο και ρύζι. Εννοείται ότι στη Νά­ξο θα ικανοποιήσετε και κάθε απαίτηση σας σε πιάτα με κρεατικά, ψάρια και θαλασσινά.

Της λαογράφου, Κατερίνας Μαρινάκη