Στα υπέροχα δαιδαλώδη και φρεσκοβαμμένα σοκάκια του οικισμού τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά προδίδουν το εύπορο παρελθόν και προσδίδουν γοητεία στο παρόν. Οι αυλές ευωδιάζουν λεβάντα και βασιλικό και τα ξακουστά ζαχαροπλαστεία τις μυρωδιές των σιφνέικων γλυκισμάτων. Λίγα μέτρα πιο πέρα η θέα κόβει την ανάσα.
Αρχοντιά. Αυτή είναι η λέξη που προσδιορίζει τον Αρτεμώνα, τυπικό κυκλαδικό οικισμό που κρύβει όμως στα δαιδαλώδη σοκάκια του εντυπωσιακά νεοκλασικά σπίτια με μεγάλους ευωδιαστούς κήπους, απομεινάρια της οικονομικής άνθησης του 19ου αιώνα, στην οποία βρέθηκαν αρκετές οικογένειες, κυρίως εξαιτίας της ναυτιλίας αλλά και του εμπορίου στις πηγές μετανάστευσης όπως η Αλεξάνδρεια το Κάιρο και η Κωνσταντινούπολη. Γενέτειρα του μεγάλου διδασκάλου του γένους, εθνικού αγωνιστή και πρώτου μετά την απελευθέρωση του 1821 υπουργού Παιδείας, Νικολάου Χρυσόγελου, καθώς επίσης και του διακεκριμένου φιλόλογου - ποιητή Ιωάννη Γρυπάρη. Το τοπωνύμιο οφείλεται στη θεά Αρτεμη, ο ναός της οποίας εικάζεται ότι βρίσκονταν εκεί που στέκει σήμερα η εκκλησία Παναγιά η Κόχη. Το οξύμωρο είναι ότι ο Απόλλωνας έδωσε τη θηλυκή ονομασία στην Απολλωνία και η Αρτεμις την αρσενική στον Αρτεμώνα. Αυτά για την ιστορία. Ας ξεκινήσουμε όμως τη γνωριμία μας με τον τόπο μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων.
Στα σοκάκια του οικισμού
Στον δρόμο που αγκαλιάζει περιμετρικά την Απολλωνία με τον Αρτεμώνα στέκει στα ανατολικά, το εκθετήριο κεραμικής του Γιάννη Λεμπέση. Η οικογένειά του ασχολιόταν πάππου προς πάππου με την αγγειοπλαστική, την κατεξοχήν τέχνη που διακρίθηκαν οι Σιφνιοί. "Από δέκα χρονών έμαθα να πλάθω τον πηλό. Ποτέ δεν σκέφθηκα να κάνω κάτι άλλο, γιατί αυτήν τη δουλειά την αγαπάω, και χαίρομαι που την παράδοση συνεχίζει ο γιος μου ο Νικόλας. Δημιουργούμε κυρίως παραδοσιακά οικιακά σκεύη, όπως τσικάλια για γιουβέτσια, σαλατιέρες, κανάτες, και στάμνες. Αυτό που έχει σημασία όμως είναι ότι στο νησί μας ευδοκίμησε η αγγειοπλαστική επειδή ήταν κατάλληλο το χώμα. Καλάνκαθες, που λέμε εμείς. Εχει υψηλή περιεκτικότητα σε άργιλο και ο πηλός αντέχει στις υψηλές θερμοκρασίες".
Βγαίνοντας κοντοσταθήκαμε λίγο να χαζέψουμε τη θέα ατενίζοντας τον μεσαιωνικό οικισμό του Κάστρου, ενώ στο βάθος ξεπηδούν η Αντίπαρος και η Πάρος. Επειτα από πολύ λίγο εισερχόμασταν στην πανέμορφη πλατεία του Αρτεμώνα. Επί της υποδοχής, η μοναδική στη Σίφνο τρίκλιτη θολοσκεπής εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου που κτίστηκε το 1462. Ενα από τα πιο όμορφα αξιοθέατα που ατενίζουν οι θαμώνες από το παρακείμενο ταβερνάκι, το "Λιοτρίβι". Ο κυρ-Γιάννης Γεωργούλης, ονομαστός ως "Μαγγανάς", όταν δεν περιποιείται τα μποστάνια του ή δεν μαγειρεύει στην κουζίνα κάθεται στα τραπεζάκια φορώντας πάντα το χαμόγελο κι ένα κλαδάκι βασιλικού στο αυτί. Μας υποδέχεται φιλόξενα, τιμώντας εδώ και χρόνια την παραδοσιακή μαγειρική της Σίφνου, την οποία προωθεί μέσω ποικίλων δράσεων.
Απέναντι ακριβώς βρίσκεται ο εκπρόσωπος της νέας γενιάς. Ο Αντώνης Αποστολίδης, με καταγωγή από το νησί, λειτουργεί από το 2000 το ξενοδοχείο "Σμαράγδι" και δηλώνει ερωτευμένος με τον Αρτεμώνα. "Είναι ο πιο όμορφος οικισμός του νησιού, προσφέροντας απλόχερα ηρεμία καθώς δεν υπάρχουν αυτοκίνητα, ενώ με τα πόδια φθάνει κανείς σε εξαιρετικά ταβερνάκια, φούρνους και βέβαια στα ξακουστά μας ζαχαροπλαστεία. Παράλληλα όμως είναι και σε στρατηγικό σημείο για τον επισκέπτη, καθώς εδώ βρίσκεται η αφετηρία των λεωφορείων, αποτελώντας ορμητήριο για όλες τις παραλίες και τα αξιοθέατα της Σίφνου. Το νησί μας είναι ένα πολύτιμο πετράδι. Εμείς απλώς πρέπει να αντιληφθούμε την αξία του και να το σεβαστούμε. Εγώ προσπαθώ να προσφέρω ένα ποιοτικό προϊόν και παρά τη βαρύτητα της προώθησης του ξενοδοχείου στο διαδίκτυο, θεωρώ ότι η καλύτερη διαφήμιση έχει γίνει από στόμα σε στόμα, γι' αυτό και αποτελεί τιμή για μένα η επαλαμβανόμενη πελατεία".
Στην πλατεία του Αρτεμώνα θα βρείτε και τον φούρνο του "Βενιού" και λίγο πιο κάτω το ζαχαροπλαστείο του "Γρηγόρη" με τα διάσημα κουλουράκια του. Ακριβώς απέναντι στη "Μαργαρίτα", μπορείτε να απολαύσετε το ουζάκι σας κάτω από την κληματαριά. Για ντόπια κρέατα επιλέξτε το "Χρυσό" και για πιο γκουρμέ γεύσεις επισκεφθείτε το όνομα και πράγμα "Περιβόλι". Από την πλατεία, ανηφορίζοντας στο κεντρικό στενό θα συναντήσετε στα εκατό μέτρα, μια ανοιχτή πόρτα. Μέσα βρίσκεται ο Ριρής Παπατσαρούχας, ο οποίος ξεσηκώνει μουσικά τη Σίφνο από τα decks του Radio Active.
Αγγειοπλαστική
Από τη Σίφνο σε όλο τον κόσμο
Η δραστηριότητα των αγγειοπλαστών δεν περιορίστηκε στα στενά όρια της Σίφνου. Ο Κάρολος Γκιών, συγγραφέας της ιστορίας του νησιού (1876), αναφέρει: "Των ενδημούντων δε πάλιν κατοίκων 300 περίπου αποδημούντες κατ' έτος περί τα μέσα της ανοίξεως επανέρχονται τακτικώς περί τας αρχάς του φθινοπώρου εις την πατρίδα των, μετερχόμενοι την αγγειοπλαστική εις διάφορα μέρη της ελευθέρας και δούλης Ελλάδος". Στην Αθήνα, το Βόλο, τη Μυτιλήνη, την Αίγινα, την Κύθνο, την Κρήτη, τη Θεσσαλονίκη, αλλά και στη Χιλή, τη Νέα Υόρκη, το Κονγκό, την Αιθιοπία, οι Σιφνιοί αγγειοπλάστες σχεδόν μονοπωλούσαν την αγορά.
Με καταγωγή από το νησί, στο οποίο διαμένει τα τελευταία χρόνια από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο, δημιούργησε εν έτει 1999 τον ραδιοφωνικό σταθμό, που εκπέμπει στις Κυκλάδες και διαδικτυακά σε όλο τον πλανήτη. "Ανέκαθεν είχα πάθος με τη μουσική και το ραδιόφωνο. Ξεκίνησα ως ?πειρατής? στα μεσαία και σιγά σιγά ήρθε το πλήρωμα του χρόνου να εκπληρώσω ένα από τα όνειρά μου, συνδυάζοντας την αγάπη μου για το ραδιόφωνο και τη Σίφνο. Η απόλυτη ελευθερία. Το γεγονός ότι το Radio Active δεν είναι εμπορικός σταθμός σημαίνει ταυτόχρονα ότι η ποιότητα παραμένει ζωντανή. Το κοινό είναι εκπαιδευμένο μουσικά ακούγοντας σοφιστικέ κομμάτια, από φάνκυ και Φρανκ Σινάτρα έως εναλλακτικά σουηδικά συγκροτήματα".
Αν βρεθείτε στο νησί κάποιο Σάββατο του Δεκαπενταύγουστου θα βιώσετε το πάρτι-θεσμό του Radio Active που έχει καθιερωθεί εδώ και χρόνια. Τα ποτά είναι κερασμένα και στο στενό έξω από το σταθμό επικρατεί ένα ευχάριστο χορευτικό αδιαχώρητο. Η κονσόλα του σταθμού βρίσκεται σε ένα από τα δωμάτια του σπιτιού και ακριβώς δίπλα υπάρχει μια φιλόξενη αυλή με μπουκαμβίλιες. Μόνιμα στέκι φίλων και περαστικών τους οποίους εξυπηρετεί η καλοδιάθετη πάντα Θέμις. Εκείνη την ημέρα σταθήκαμε τυχεροί, καθώς είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον σκηνογράφο και ζωγράφο Αντώνη Κυριακούλη. Μας είπε για τη μαθητεία του δίπλα στον χαράκτη Τάσσο, τη συνεργασία του με τον Χατζηδάκη στην "Πορνογραφία", την έντονη ενασχόλησή του με το θέατρο που αγάπησε πολύ και τις εκπομπές του στο Δεύτερο Πρόγραμμα, αλλά κυρίως εστιάσαμε στη Σίφνο και στην ζωγραφική, στην οποία αφιερώνει περισσότερο χρόνο πλέον. "Πρωτοήρθα στο νησί το 1990 και το 1995 απέκτησα ένα σπίτι στον Αρτεμώνα. Επειτα από τόσα χρόνια αισθάνομαι 100% "πετζουλιώτης", όπως λένε και στη Σίφνο τους Αρτεμωνιάτες. Η Σίφνος για μένα εκτός από τόπο ξεκούρασης, αποτελεί και τόπο δημιουργίας καθώς η ηρεμία που αποπνέει, έχει αντίκτυπο στο έργο μου". Βλέποντας κανείς τους πίνακές του, διακρίνει ένα πηγαίο χιούμορ το οποίο διαδραματίζει έντονο ρόλο και στη ζωή του. "Μεγάλωσα σε μια μπουρζουάδικη οικογένεια όπου δεν γελούσαν εύκολα, ενώ για μένα το χιούμορ ήταν βασικό συστατικό της καθημερινότητάς μου. Στην Αγγλία όπου διέμεινα το ακόνισα ακόμα περισσότερο, συνειδητοποιώντας ότι είναι ένα διαχρονικό όπλο ενάντια στον καθωσπρεπισμό. Ταυτίζομαι με τη φράση του Μπέρναρντ Σο "H σάτιρα μαστιγώνει τα ήθη"".
Κλείνοντας, δεν θα μπορούσαμε να μην αναφερθούμε στα περίφημα ζαχαροπλαστεία του Αρτεμώνα. Το πιο παλιό χρονολογείται από το 1933 και είναι της οικογένειας Θεοδώρου, με καταγωγή από την Πόλη. Ο κύριος Νίκος έμαθε την τέχνη στη Σύρο γι' αυτό και είναι ο μόνος σε όλη τη Σίφνο που κάνει χαλβαδόπιτες. Μπαίνοντας στο κατάστημα έχεις την εντύπωση ότι επισκέπτεσαι κάποιο παραδοσιακό νησιώτικο σπίτι. Ξυλόγλυπτα έπιπλα, υφαντά, ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Oταν συνειδητοποιήσεις ότι και οι μυρωδιές είναι σπιτικές, αρχίζεις να αναρωτιέσαι εάν θα υποκύψεις σε μια βανίλια τριαντάφυλλο, στα αμυγδαλωτά ή στο περίφημο παστέλι. Ο,τι και να πράξεις κερδισμένος θα βγείς. Αν θέλεις όμως να συνδυάσεις το γλυκό με ένα καφεδάκι, πρέπει να επισκεφθείς την "Πετζούλα". Στο κτίριο στεγάζονταν νηπιαγωγείο έως τις αρχές του '80. Εκεί πήγαινε και ο σημερινός του ιδιοκτήτης Γιώργος Ψαραύτης, ο οποίος αφού σπούδασε ζαχαροπλαστική στην Αθήνα κι εργάστηκε σε καταξιωμένα ξενοδοχεία, επέστρεψε στην αγαπημένη του γειτονιά για να γλυκάνει τους ουρανίσκους Σιφνιών κι επισκεπτών. Η ποικιλία που διαθέτει είναι μεγάλη. Φτιάχνει ο ίδιος έξι γεύσεις παγωτού, γλυκά του ταψιού, τάρτες κι ευφάνταστες δημιουργίες όπως κέικ σοκολάτας με κονιάκ και μαρασκίνο με κρέμα πατισερί και σιρόπι. Το απογευματάκι ο Αρτεμώνας ντύνεται πορφύρα. Από την αυλή της "Πετζούλας", στου δειλινού το φως είναι ο κόσμος πιο γλυκός.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Ο Αρτεμώνας σε αριθμούς
Φύση. Καλοδιατηρημένος περιστεριώνας και «θεμωνιές», αγροικίες δηλαδή, στα καλλιεργήσιμα «λουριά» του Αρτεμώνα.
• 850 ΚΑΤΟΙΚΟΙ ζουν μόνιμα στον Αρτεμώνα, καθιστώντας τον μαζί με τα Εξάμπελα τους δύο πιο πολυάριθμους οικισμούς του νησιού επί συνόλου 2.500 κατοίκων που ζουν στη Σίφνο.
• 220 ΚΛΙΝΕΣ διαθέτει ο Αρτεμώνας, οι περισσότερες από τις οποίες εντάσσονται σε ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα Α' τάξης.
• 6 ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ εκτελούνται από την αφετηρία των λεωφορείων στον Αρτεμώνα.
• 11 ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ βρίσκονται εντός του Αρτεμώνα, επί συνόλου 235 που απαριθμεί το νησί.
• 1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ λειτουργεί στον Αρτεμώνα, το οποίο ιδρύθηκε και λειτούργησε το 1893 ως "δευτεροβάθμιο" Δημοτικό Σχολείο των αρρένων και ως "τριτοβάθμιο" Δημοτικό Σχολείο των θηλέων. Τα δύο σχολεία, επειδή δεν υπήρχε διδακτήριο, στεγάστηκαν σε τρία ανεξάρτητα ιδιωτικά οικήματα.
ΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥ
ΦΩTOΓΡAΦIEΣ: ΚΛΑΙΡΗ ΜΟΥΣΤΑΦΕΛΛΟΥ
|
Υπόλοιπες Κυκλάδες 
Στα υπέροχα δαιδαλώδη και φρεσκοβαμμένα σοκάκια του οικισμού τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά προδίδουν το εύπορο παρελθόν και προσδίδουν γοητεία στο παρόν. Οι αυλές ευωδιάζουν λεβάντα και βασιλικό και τα ξακουστά ζαχαροπλαστεία τις μυρωδιές των σιφνέικων γλυκισμάτων. Λίγα μέτρα πιο πέρα η θέα κόβει την ανάσα.
