«Όλη τη νύχτα είχε ένα ψιλόβροχο και αέρα 7 - 8 μποφόρ. Το πρωί που βγήκα να κάνω τις δουλειές μου με πλησιάζει η θείτσα Γεωργία και μου λέει: «πέθανε το Μαριώ». Είχα μάθει πριν 2 - 3 μέρες ότι είχε πάθει μια μικρή δηλητηρίαση και έκανε και λίγο πυρετό. Γιατρός δεν υπάρχει (είναι τα νέα φιλολαϊκά μέτρα της κυβέρνησης, καταργήσανε και τον γιατρό). Αλλά να πεις ότι έχει και παπά για να σε θάψει; Ούτε παπάς, λες και ήμαστε ναυαγοί. Τέλος πάντων έβλεπα τους χωριανούς που κατεβαίνανε προς το σπίτι της κυρά Λένης, λέω μάλλον πρέπει να πάω και εγώ».

Ηρακλειά, 1987. Δεκαεννέα τετραγωνικά χιλιόμετρα βράχων. Κάτοικοι 85. Το απόσπασμα είναι από ανέκδοτο (αυτοβιογραφικό) διήγημα κατοίκου του μικρού νησιού.

Ηρακλειά 1962. Στο νησάκι φθάνει ο γνωστός περιηγητής της ευρύτερης γειτονιάς μας, ο Τζον Φρίλι. «Δεν υπήρχε κανένας γιατρός ούτε νοσοκόμες, ταχυδρομεία ή τηλέφωνα ούτε οποιουδήποτε είδους τουριστικές εγκαταστάσεις. Εάν χρειαζόταν ιατρική βοήθεια σε μία από τις μικρές Κυκλάδες, οι νησιώτες άναβαν μια φωτιά με την ελπίδα ότι θα την δει κάποιος βοσκός του βουνού Ζας (Νάξος) που θα πήγαινε με το μουλάρι του στο Φιλότι και θα μετέφερε τα νέα στη Χώρα. Στις αρχές της δεκαετίας του '60 συνόδευσα τον Δρ. Ιωάννη Ιορδάνη σε ένα από αυτά τα νησιά, στην Ηρακλειά όπου έφθασε εγκαίρως για να σώσει τη ζωή ενός νεαρού άνδρα με εξαγωγή σκωληκοειδούς απόφυσης. Όλοι οι κάτοικοι του νησιού ήταν εκεί για να μας αποχαιρετήσουν όταν φύγαμε, ενώ ο πατέρας του νεαρού άνδρα έδωσε στον Δρ. Ιορδάνη ένα παχύ αρνί σαν ευχαριστήριο δώρο». Οι κάτοικοι (σύμφωνα με μεταγενέστερη καταγραφή του Τζον Φρίλι) ήταν 250.

Ηρακλειά 2008. Το νησάκι κρατάει (ακόμη) αποστάσεις από την «οικονομία του φραπέ». Στην οικονομική θεωρία έχει αποκληθεί ως «ολλανδική ασθένεια» (Σπράος) και, όπως εξηγεί ο Θοδωρής Πελαγίδης (καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιά), αναφέρεται στις κοινωνίες όπου τα μέλη τους έχουν τα εισοδήματα για να εισαγάγουν όσα χρειάζονται και τελικά δεν έχουν κίνητρο για να τα παράξουν οι ίδιοι.

«Σήμερα, το 40% των νέων αγορών οικοπέδων και σπιτιών στην ανατολική Κρήτη γίνεται από Ρώσους. Όπως και στη Χαλκιδική, όπως και στο Αιγαίο. Ζούμε μια νέα πολύ ισχυρή έκρηξη του real estate που εγκλωβίζει όλο και περισσότερο τη νησιωτική Ελλάδα στην «οικονομία του φραπέ». Αυτή στηρίζεται στα ιδιοκτησιακά δικαιώματα που -επειδή στην Ελλάδα ο καπιταλισμός δεν έχει βάθος- απολαμβάνουν μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού. Ειδικά στις νησιωτικές περιοχές η γη «παρέχει» την υπόσχεση μιας άνετης ζωής χωρίς καμία άλλη ιδιαίτερη προσπάθεια».

Η «οικονομία του φραπέ» χρειάζεται σε πρώτη φάση δύο πράγματα: Περιβάλλον -χωρίς σαφείς όρους προστασίας- και μικρές πληθυσμιακές κοινότητες, πολιτικά αδύναμες και επαγγελματικά ανειδίκευτες.

Οι νέοι και το χθες

Η Ηρακλειά βρέθηκε στα τουριστικά απόνερα των Κυκλάδων σχετικά πρόσφατα. Έτσι απέκτησε υποδομές (συγκοινωνίες, γιατρό, επικοινωνίες και ΚΕΠ) χωρίς το κόστος που πλήρωσαν άλλα Κυκλαδονήσια. Ευτύχησε την τελευταία δεκαετία να δει νέα παιδιά να την επιλέγουν ως μόνιμη κατοικία. Και δεν ασχολήθηκαν όλοι ευθέως με τον τουρισμό. Ο Αντώνης έγινε ψαράς, η Μαρία από βιολόγος υπάλληλος στο ΚΕΠ. Ακόμη και όσοι ασχολήθηκαν άμεσα με τον τουρισμό, όπως ο Γιάννης και η Εύη, δεν προτίμησαν τον εύκολο δρόμο των τετράγωνων όγκων.

Φέτος θα λειτουργήσει και νηπιαγωγείο, κοντά στο δημοτικό και στο γυμνάσιο. Στα παιδιά του νησιού προστέθηκαν ο Στέλιος και από φέτος στην α΄ δημοτικού ο Αλέξανδρος, γιος του Πέτρου, που άφησε την Αλβανία και ρίζωσε στο νησί χτίζοντας πέτρα τον χειμώνα και μαγειρεύοντας το καλοκαίρι. Η Ερμιόνη, αδελφή του Νικόλα, δεν είναι -από πέρυσι- το μοναδικό κοριτσάκι στο νησί, χάρη στην αδελφούλα του Στέλιου. Ο Νεκτάριος έγινε παλικαράκι και ο Μπάμπης τιμονάρει ήδη το καΐκι του πατέρα του. Ο μικρότερος αδελφός του ο Αχιλλέας δείχνει μία έντονη κλίση για τη μουσική, ενώ ο μεγαλύτερος ο Μανώλης ανακάλυψε φέτος την εφηβεία. Όμως, αυτά τα παιδιά τι θα πάρουν και τι θα δώσουν στην Ηρακλειά;

Παλιά στο νησί ήταν περήφανοι για τη φάβα τους, τα αμπέλια τους, το τυρί τους και το μέλι τους. Σήμερα με τη μελισσοκομία ασχολούνται κυρίως συνταξιούχοι, παρότι το μέλι έχει και τιμή (περίπου στα 20 ευρώ το κιλό!) και φανατικούς φίλους από όλη την Ελλάδα, δικαιολογημένα, αφού τα φυτοφάρμακα είναι άγνωστα στις θυμαροεκτάσεις της Ηρακλειάς.

Από την Ηρακλειά του χθες έχει απομείνει μόνο η κτηνοτροφία. Αλλά το κυνήγι των κατσικιών στα κατσάβραχα δεν είναι και η πιο γοητευτική επιλογή για τους νέους της Ηρακλειάς. Οι σειρήνες βρίσκονται κοντά. Το κοντινό Κουφονήσι παραδόθηκε αμαχητί στην «οικονομία του φραπέ», η περίφημη «Ιταλίδα» κρύβεται κάτω από τις πετσέτες των λουομένων και στα μονοπάτια του σπινάρουν 4x4. Αλλά το χρήμα ήρθε. Άφθονο και γρήγορα.

Το δίλημμα

Μέσα σε μια οκταετία ο δομημένος όγκος της Ηρακλειάς διπλασιάστηκε. Τα τελευταία τρία χρόνια οι ανατολικές Κυκλάδες κατέχουν το πανελλήνιο ρεκόρ σε αύξηση οικοδομικών αδειών. Ο άνθρωπος πάντα έχτιζε, αλλά το ερώτημα είναι «τι και πόσο;».

Η Ηρακλειά, αν και δεν έχει περισσότερα από 100 δωμάτια, άρχισε τα τελευταία χρόνια να νιώθει την πίεση του Αυγούστου. Οι παραλίες της (ακόμη) απάτητες, τα νερά καθαρά και τα ίχνη αγωνίας 8.000 χρόνων ακόμη υπαρκτά. Η Κυκλαδίτικη συνύπαρξη του κενού με το κτισμένο, ακόμη ειδυλλιακή. Υπάρχει άλλος δρόμος για την Ηρακλειά πέρα από την εκποίηση;

Ο Πάρης Τσάρτας (καθηγητής τουριστικής κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου) δεν είναι πολύ αισιόδοξος: «Δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να ξεφύγει από αυτό που αποκαλέσατε «οικονομία του φραπέ». Ποιος και γιατί θα ξαναγυρίσει στην καλλιέργεια φάβας όταν υπάρχει περισσότερο και πιο εύκολο εισόδημα από το συγκεκριμένο τουριστικό μοντέλο; Μόνο μια μεγάλη τουριστική κρίση για μεγάλο χρονικό διάστημα ίσως να έστρεφε και σε άλλα επαγγέλματα τους νησιωτικούς πληθυσμούς. Αλλά αυτή δεν είναι πιθανή».

Και ο Πέτρος Ηλιάκης (πολεοδόμος - πολιτικός μηχανικός, νομαρχιακός σύμβουλος Κυκλάδων) είναι ακόμη πιο αφοπλιστικός: «Μη μας βλέπετε μόνο το καλοκαίρι. Είναι άγριος ο χειμώνας και το κράτος ακόμη πιο μακριά. Η «οικονομία του φραπέ» αλλοίωσε τόπους και ανθρώπους, αλλά βελτίωσε και τη ζωή μας. Με ποιες εγγυήσεις θα ξαναγυρνούσε κανείς σε μια εποχή όπου ο αποκλεισμός ήταν έντονος και ενίοτε κόστιζε σε ζωές;».

Επομένως η σημερινή Ηρακλειά δεν έχει άλλο δρόμο;

«Υπάρχουν θύλακοι αντίστασης», λέει ο Πάρης Τσάρτας: «Αλλά χρειάζονται άνθρωποι. Εννοώ μόνιμοι κάτοικοι και ιδίως νέοι. Ο,τι έχει γίνει στις Κυκλάδες, ο αγώνας για τα σκουπίδια στη Νάξο, η πρωτογενής παραγωγή στη Σέριφο, τα πολιτιστικά στη Σύρο, έγιναν από τους νέους των νησιών. Και αυτά που έκαναν κράτησαν ζωτικό χώρο έξω από την «οικονομία του φραπέ»».

«Υπάρχουν τρόποι», λέει και ο Πέτρος Ηλιάκης. «Πρώτα απ' όλα να τηρηθεί το άρθρο 102 του Συντάγματος που θέτει το ζήτημα της «νησιωτικότητας». Να αναπτυχθούν οι κοινωνίες μας με τις εξαιρέσεις που συνεπάγονται από τη «νησιωτικότητα» και όχι με τους γνωστούς ισοπεδωτικούς κανόνες».

Ένα σημαντικό ιδεολογικό κομμάτι της Αριστεράς που έζησε λαθραία για δύο αιώνες στη σκιά του μαρξισμού (αν και ο Μαρξ ήταν ταυτόχρονα πολέμιος και θαυμαστής του Φουριέ) αναζήτησε πολλά στην «Ουτοπία». «Η αμφισημία της», αναφέρεται από τον Αμερικανό στοχαστή Φρ. Τζέιμσον, «οφείλεται στο γεγονός πως με όσο περισσότερη βεβαιότητα διακηρύσσει τη ριζική της διαφορά από την παρούσα κατάσταση μια δεδομένη «Ουτοπία», τόσο περισσότερο γίνεται όχι απλώς ανέφικτη, αλλά, ακόμη χειρότερα, αδιανόητη».

Η Ηρακλειά (οι Κυκλάδες) έχει ανάγκη από τη δική της Ουτοπία. Κυρίως επειδή η «οικονομία του φραπέ» προπληρώνει σε ρευστό έναντι της εθελούσιας αποχώρησης του καθενός από τη συγγραφή της προσωπικής του ιστορίας. Άλλωστε, πόσο ενδιαφέρον μπορεί να έχει η βιογραφία όποιου απλώς πουλάει ακόμη και τις μνήμες του;

Tου Τάκη Καμπύλη

• Προσθήκη νέου
• Αναζήτηση

Σχολια (0)

Γραψτε σχολιο

Your Contact Details:

Όνομα:

Email: do not notifynotify

Σχολια:

Τίτλος:

UBBCode:         -χρώμα-άκουαμαύρομπλέφούξιαγκρίπράσινολεμονίκαφέnavy μπλεσκούρο πράσινομωβκόκκινοασημίtealάσπροκίτρινο -μέγεθος-πολύ μικρόμικρόμεσαίομεγάλοτεράστιο

Message:

Security

Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Powered by !JoomlaComment 4.0 beta2