Φημισμένη για τις άγριες νύχτες της και τις ορδές των μέθυσων ξένων, η Ιος προσφέρει πολύ περισσότερα, και κυρίως απείρως ωραιότερα, από τα στερεότυπα που καταδυναστεύουν την εικόνα του νησιού.
Με μια δαντελωτή ακτογραμμή διάσπαρτη από χρυσαφένιες παραλίες και μια παρθένα ενδοχώρα είναι έτοιμη να λάμψει!
Οσο πλησίαζεις στο νησί καταλαβαίνεις γιατί εντυπωσιάστηκε ο Λικ Μπεσόν, επιλέγοντας το 1988 το Μαγγανάρι -μαζί με την Αμοργό- για τα γυρίσματα του "Απέραντο Γαλάζιο". Η παραλία της Αγίας Θεοδότης, που βλέπει την Ηρακλειά, η αμμουδιά της Ψάθης, η ερημική ακτή του Παππά, ο πρωτοκυκλαδικός οικισμός του Σκάρκου, μια μαρμάρινη πλάκα στο Πλακωτό, στον πιθανολογούμενο τάφο του Ομήρου, που επέστρεψε, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, στη γη της μητέρας του, Κλυμένης, ακολουθώντας έναν χρησμό του Μαντείου των Δελφών, εκκλησίες με αγιογραφίες του Μιχαήλ Δαμασκηνού και ένα από τα ωραιότερα ανοιχτά θέατρα αφιερωμένο στον Οδυσσέα Ελύτη.
"Την πρώτη φορά που ήρθα στο νησί ήταν ένα αυθεντικό κυκλαδίτικο τοπίο", ομολογεί ο δήμαρχος Μιχάλης Πετρόπουλος. Με καταγωγή από την Πελοπόννησο, έφτασε 30 χρόνια πριν για να ανοίξει το φαρμακείο του. "Τη δεκαετία του '90 άρχισε να αλλάζει το προφίλ. Οχι λόγω του τουρισμού -υπήρχε και υπάρχει πάντα χώρος για όλους- αλλά γιατί εγκαταλείφθηκε η παραδοσιακή ζωή. Οι περισσότεροι στράφηκαν στον τουρισμό αφήνοντας πίσω τα ζώα, τα αμπέλια και τα λάδια τους. Τα δυο τελευταία χρόνια αυτό αλλάζει, αλλά υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν".
Στη μέση των Κυκλάδων
Το γεγονός ότι κάθε καλοκαίρι ο μόνιμος πληθυσμός ογδονταπλασιάζεται δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πολλά, μάλιστα, από αυτά που θα θεωρούσε κανείς αυτονόητα χρειάζονται χρόνο να ολοκληρωθούν. "Παράδειγμα, οι εγκαταστάσεις του πόσιμου νερού, που αναμένονται να τελειώσουν στα μέσα φθινοπώρου, τα καταδυτικά πάρκα από τον Μυλοπότα μέχρι το Μαγγανάρι αλλά και η μελέτη για ένα μικρό αεροδρόμιο και πιθανόν υδατοδρόμιο για υδροπλάνα, αφού υπάρχει ήδη άδεια. Η αλήθεια είναι ότι οι δυνατότητες είναι περιορισμένες, αλλά υπάρχει έντονο ενδιαφέρον. Νομίζω ότι όλοι καταλαβαίνουν ότι είναι προς το συμφέρον του νησιού μια ήπια ανάπτυξη", επισημαίνει ο δήμαρχος.
Χώρα. Χτισμένη αμφιθεατρικά, μόλις 2 χλμ. από το λιμάνι.
"Εγώ ήρθα ένα καλοκαίρι του 1979, όπως οι περισσότεροι Αγγλοι, και έμεινα. Δεν υπάρχει εξήγηση. Αυτή είναι η Ιος", λέει ο Πίτερ. Σήμερα, διατηρεί την ομάδα θαλάσσιων σπορ Meltemi Watersports και μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στο νησί και τη Σουηδία.
Από τους χίπις, όμως, που ήρθαν διωγμένοι από τα Μάταλα τη δεκαετία του '70 μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά. Στο κέντρο, σχεδόν, του Αιγαίου, η Ιος μπορεί να περηφανεύεται ότι Αγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Γερμανοί, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί επιστρέφουν ξανά και ξανά. Και όχι μόνο για τα πάρτι, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι.
"Είναι η ομορφιά των Κυκλάδων που σε κρατά", ομολογεί ο Δημήτρης Αλβανός, διευθυντής του Κέντρου Υγείας. Εχει κλείσει επτά χρόνια στο νησί και παρά τις δυσκολίες, δεν έχει μετανιώσει ούτε ώρα. "Τους καλοκαιρινούς μήνες λειτουργούμε σαν μια μικρή μονάδα επειγόντων περιστατικών με μόνη βοήθεια τα ελικόπτερα του ΕΚΑΒ. Χρειάζεται ψυχραιμία και, το κυριότερο, διαίσθηση. Να καταλαβαίνεις πώς μπορείς να προλάβεις ένα γεγονός, διότι δεν έχεις πάντα την πολυτέλεια να το αντιμετωπίσεις. Αυτή είναι, όμως, η πρόκληση". Και αυτό που φοβίζει αρκετούς, αφού για τρίτη φορά προκηρύχθηκε θέση για παθολόγο κι έμεινε άγονη!
"Πρέπει να αγαπάς το νησί για να κάνεις το μεγάλο βήμα", εξηγεί ο Χιου Κέιβ, που ήρθε πρώτη φορά στην Ιο τέλη του '70. "Στην Αθήνα ρώτησα σε ποιο νησί να πάω για ξεκούραση. Μου είπαν την Ιο γιατί δεν κυκλοφορούσαν τότε αυτοκίνητα. Την πρώτη μέρα που κατέβηκα στο λιμάνι είδα τη γυναίκα μου, Ράνια. Ο καθένας βρίσκει τον προορισμό του και για μένα ήταν η Ιος". Στην αρχή δεν ήταν εύκολο, αφού δεν υπήρχε ούτε τηλέφωνο. "Σε κάνουν, όμως, να αισθάνεσαι δικός τους. Σου ανοίγουν το σπίτι, την αγκαλιά, την οικογένειά τους". Τους τελευταίους μήνες ανέλαβε να ζωντανέψει το εγκαταλελειμμένο κτήμα του Σπυρίδωνα Βαλέτα, μέλους της Φιλικής Εταιρείας, γραμματέα του Αλέξανδρου Σούτσου και ενός από τους ευεργέτες του νησιού. "Το ανακαλύψαμε τυχαία σε μια χειμωνιάτικη βόλτα. Εστεκε όρθιο παρά τις ταλαιπωρίες. Αναζητήσαμε τους κληρονόμους και σύντομα ανακαλύψαμε μια σπάνια αρχοντιά κρυμμένη πίσω από γύψους". Η προσπάθεια δεν έχει τελειώσει -"όσο προχωράς, τόσο ανακαλύπτεις πόσα χρειάζεται ακόμα"- αλλά είναι ανοιχτό σε φίλους που έρχονται από όλο τον κόσμο, ενώ έχουν ξεκινήσει να καλλιεργούν τα 200 ελιόδεντρα που υπήρχαν στον κήπο.
ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΑΪΤΗ
Προσεχώς ανοιχτό
Οταν έφτασε το '64 ο Γιάννης Γαΐτης στην Ιο με τον φίλο του συγγραφέα Ζαν Μαρί Ντρο δεν περίμενε ότι θα γινόταν η δεύτερη πατρίδα του. Ενας αποκλεισμός, όμως, στο νησί ήταν αρκετός. Αγοράζει μια έκταση και περνά εκεί τα καλοκαίρια του. Αυτή ήταν η αφορμή για τη δημιουργία του Μουσείου Γιάννη Γαΐτη-Γαβριέλλας Σίμωση, με έργα δικά του και της γλύπτριας συζύγου του, του έκτου μεγαλύτερου στην Ελλάδα. Η μελέτη παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του '98, έγινε από την κόρη του, Λορέττα Γαΐτη - Charrat, αρχιτέκτονα με ειδίκευση στα μουσεία. Ολοκληρώθηκε το 2008, αλλά παραμένει κενό, αφού η δημιουργία μιας αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας που θα εξασφάλιζε τη λειτουργία του βρίσκεται σε αναμονή.
Οραμα. Ο Χιου Κέιβ στα περιβόλια του κτήματος του Σπυρίδωνα Βαλέτα.
Στο νησί από τα δεκατρία λιοτρίβια δεν έχει μείνει ούτε ένα. Δεν θέλουμε, όμως, να πάει χαμένη η γνώση των παλαιότερων. Μέσα στα περιβόλια μπορεί να βρει κανείς μηλιές, αχλαδιές, συκιές και δαμασκηνιές βαριές από τους καρπούς. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι νέοι επιστρέφουν στη γη", λέει ο Χιου.
"Δεν είναι, όμως, πάντα εύκολο", ομολογεί ο Θεολόγος Τριαντάφυλλος. Είναι 28 χρόνων, πρόεδρος των ψαράδων, και μαζί με τον αδελφό του, Γιάννη, 23, ανοίγονται κάθε μέρα με τα τρεχαντήρια. "Δεν μας πειράζουν οι φουρτούνες. Αυτό που μας νοιάζει είναι να έχουμε ψάρια. Τα αποθέματα έχουν μειωθεί και τα θαλάσσια πάρκα δεν έχουν ακόμα προχωρήσει. Ο πατέρας μου έζησε μια οικογένεια πέντε ανθρώπων γεμίζοντας κάθε μέρα τα δίχτυα. Σήμερα με δυο καΐκια και είναι δύσκολο". Αυτός είναι και ο λόγος που οι ψαριές τους σπάνια φτάνουν στην Αθήνα.
Απόμερη. Στην παραλία Πικρή Νερό πηγαίνει κανείς με καΐκι.
Υπάρχουν πολλοί που υπερασπίζονται την ατίθαση φύση του νησιού. "Οταν πήγε πρώτη φορά ο άντρας μου στην παραλία του Βαλμά ήταν ακατοίκητη γη. "Το ησυχαστήριό μου", είπε και έμεινε για πάντα", εξηγεί η κυρία Ειρήνη. "Εχει συμπληρώσει 55 χρόνια και τον χειμώνα μετράει τις ώρες σαν κατάδικος για να ανοίξει την ταβέρνα", ομολογεί η κόρη της Κατερίνα.
Το νησί, πάντως, έχει παράδοση στα αγνά προϊόντα. "Ενας ανεξερεύνητος θησαυρός", εξηγεί ο Πειραιώτης Μπίλι Τσιτσιλιάνης, από τους πρώτους διδάξαντες την γκουρμέ γαστρονομία στο νησί με τον "Λόρδο Βύρωνα", το εστιατόριο του στη Χώρα. Ηρθε το '74 για διακοπές και έμεινε. Τα καλοκαίρια τα περνάει στο νησί ενώ τους χειμώνες στην Καλιφόρνια με τη γυναίκα του, Μόλι.
Παράδοση. Η κυρία Ειρήνη στην ταβέρνα της στην παραλία του Βαλμά.
Και δεν είναι ο μόνος που ταξιδεύει από άκρη σε άκρη της Γης. "Η μια κόρη μου βρίσκεται στη Νέα Ζηλανδία, η άλλη στη Γαλλία", λέει ο Γιάννης Πουσσαίος. Κάθε χρόνο μοιράζει τις μέρες στα παιδιά του και από τον Φεβρουάριο στο καφενείο του "Νιος" με φίλους που σχηματίζουν μια αυτοσχέδια ρεμπέτικη κομπανία. "Στην Ιο υπήρχε πάντα η αίσθηση της παρέας", εξηγεί ο Μιχάλης Χάρος, που έχει εδώ και σαράντα χρόνια το ροκάδικο Jonis Electric. "Οι εποχές έχουν αλλάξει, αλλά το νησί μένει πάντα νέο".
"Την Ιο την ξέραμε μόνο τα καλοκαίρια", λέει και η Θεοδώρα. Από τηνΛάρισα η ίδια και από την Αθήνα ο Γιώργος, είχαν κουραστεί στην πόλη. "Αλλά δεν υπήρχε η σκέψη να έρθουμε μόνιμα". Ενα Σαββατοκύριακο, όμως, του Νοέμβρη άλλαξε η ζωή τους για πάντα. "Δανειστήκαμε από γνωστούς και ανοίξαμε το Κατώγι", ένα μεζεδοπωλείο που έγινε πριν από μερικές εβδομάδες θέμα στους New York Times. "Δεν ξέρω αν μας διάλεξε η Ιος ή τη διαλέξαμε. Η μόνη δυσκολία είναι όταν πρέπει να αφήσεις την παραλία για να πας στη δουλειά", ομολογεί...
Διασκέδαση. Στο Far Out με τα θρυλικά πάρτι.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Η Ιος σε αριθμούς
• 2.030 ειναι οι μόνιμοι κάτοικοι, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, από τους οποίους 450 παιδιά. Τα καλοκαίρια ξεπερνούν τους 100.000.
• 1668 οι Γάλλοι πειρατές που εξορμούσαν από το νησί νικούν στην περιοχή Μπουρλότο τον τουρκικό στόλο.
• 3 φορές χτιστηκε η εκκλησία της Παναγιάς της Γκρεμιώτισσας και πάντα γκρεμιζόταν μέχρι που την έχτισαν το 1797 πάνω στον βράχο, στο ψηλότερο σημείο της Χώρας, για να βλέπει την Κρήτη από όπου είχε έρθει η εικόνα.
• 1537 η Ίος, όπως και τα υπόλοιπα κυκλαδονήσια, κατακτώνται από τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.
• 1840 επισκέπτονται το νησί ο Οθων και η Αμαλία και παραγγέλνουν φοίνικες για τον Εθνικό Κήπο.
• 1.500 σκάφη και θαλαμηγοί πιάνουν κάθε καλοκαίρι λιμάνι.
• 1η βιολογική καλλιέργεια κάππαρης στην Ελλάδα.
• 15 παραδοσιακοί φούρνοι λειτουργούσαν τον προηγούμενο αιώνα όπου έψηναν λαδόψωμα με καρπόσχινο και μοσέντα (καρπουζόπιτα με σουσάμι).
• 20 και πλέον τοπικά αγριόχορτα όπως σκάρφα, πορίχια, λαψανίδες, χοιροβοσκοί και λιφόνια, ενώ από τη ρίζα των τουρκοπόριχων έβγαζαν ένα κολλώδες γάλα σαν μαστίχα για τα παιδιά.
ΡΟΖΑ ΚΡΑΜΕΡΗ
Δήμαρχος. Ο φαρμακοποιός Ηλίας Πετρόπουλος.
|
Υπόλοιπες Κυκλάδες 
Φημισμένη για τις άγριες νύχτες της και τις ορδές των μέθυσων ξένων, η Ιος προσφέρει πολύ περισσότερα, και κυρίως απείρως ωραιότερα, από τα στερεότυπα που καταδυναστεύουν την εικόνα του νησιού.
