Η Δονούσα, η Ηρακλειά, το Κουφονήσι και η Σχοινούσα αποτελούν το σύμπλεγμα των Μικρών Ανατολικών Κυκλάδων, που βρίσκεται μεταξύ Νάξου και Αμοργού. Μικροί παράδεισοι για ήρε­μες διακοπές, συντροφιά με απλούς, όμορφους ανθρώπους. Εξίσου απλή και όμορφη είναι και η μαγειρική τους. Όλα είναι αγνά γιατί είναι ντόπια. Τα ψάρια πραγματικά φρέσκα και ιδιαίτερα στο Κουφονήσι θα τα βρείτε σε αφθονία, μιας και το μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων του εί­ναι επαγγελματίες ψαράδες. Μην παραλείψετε να δοκιμάσετε αστακομακαρονάδα. Ο συνδυα­σμός ποιότητας και τιμής θα σας ενθουσιάσει.

Ας ξεκινήσουμε όμως τη γευστική μας περιπλάνηση από την Δονούσα. Ο "καβουρμάς" είναι κομματάκια χοιρινού τηγανισμένα σε λίπος, ενώ ο "παστουρμάς" κομμάτια χοιρινού πασπαλισμένα με μυρωδικά και ξε­ραμένα στον ήλιο. Το επίσημο, γιορτινό φαγητό είναι το "κρέας πατατάτο", όπως και στην Αμοργό. Επίσης, οι Δονουσιώτες φτιάχνουν "γιαπράκια" (λαχανοντολμάδες), τηγανητές "χορτόπιτες" με σέσκουλα και μάραθο και σπιτικά ζυμαρικά: τα "αρανιστά" (είδος τραχανά), τα "κλωστά" (ντόπια μακαρόνια) και τα "πιταρίδια" (μακριές χυλοπίτες). "Πιταρίδια" και "αρανιστά" θα συναντήσουμε και στην Ηρακλειά, ενώ στη Σχοινούσα θραύση κάνουν τα αμπελοφάσουλα.

Αν βρεθείτε Πάσχα στους ονειρεμένους αυτούς τόπους, εκτός από τα έθιμα και τα τρικούβερτα γλέντια που θα βιώσετε, θα έχετε επίσης την ευκαιρία να δοκιμάστε το γεμιστό, πασχαλινό κατσίκι με παραλλαγές -κυ­ρίως ως προς τη γέμιση- από νησί σε νησί. Στη Δονούσα η γέμιση παρασκευάζεται με "χόνδρο" (πληγούρι), κατσικίσιο βούτυρο και τυρί, τα συκωτάκια του ζώου, ρύζι, μυρωδικά και προαιρετικά σταφίδες. Στην Ηρακλειά συναντούμε και καρύδια στη γέμιση.

Το "παστέλι" (συνήθως σε λεμονόφυλλα) και τα "ξεροτήγανα" (δίπλες) είναι τα αντιπροσωπευτικότερα γλυ­κά και των τεσσάρων νησιών, μιας και διαθέτουν εξαιρετικό ντόπιο μέλι. Θα τα δοκιμάσετε με την προϋπό­θεση ότι θα βρεθείτε σε γιορτή, γάμο ή βάφτιση. Στους Δονουσιώτικους γάμους παλιότερα, προσέφεραν και λουκούμια, που οι νοικοκυρές τα έφτιαχναν με αλεύρι ψιλό από σιτάρι, ζυμωμένο με ζάχαρη.

Στη Σχοινούσα φτιάχνουν και τα "μελετίνια" (τυροπιτάκια με μυζήθρα, αβγό και ζάχαρη) πασχαλινό κυρίως γλυκό, ενώ στη Δονούσα ανήμερα των Φώτων, οι νοικοκυρές μοιράζουν από σπίτι σε σπίτι τις "φωτόπιτες", ένα εί­δος λουκουμάδων. Όσο για τα τυροκομικά προϊόντα σημειώστε την "αξιαλομυζήθρα" της Δονούσας, που φτιάχνεται από γιαούρτι, την "μυζήθρα" της Ηρακλειάς και του Κουφονησιού, καθώς και την "ξυνομυζήθρα" της Σχοινούσας και του Κουφονησιού. Στην Ηρακλειά θα βρείτε επίσης και "κεφαλοτύρι", ενώ στη Σχοινούσα "κοπανιστή" και "λαδοτύρι".

Της λαογράφου, Κατερίνας Μαρινάκη