|
 Κατάλοιπο λινού υφάσματος με την χοντρύτερη κλωστή του κεντήματος που το διασχίζει και που στην άκρη της διαδρομής της σχηματίζει ένα διακοσμητικό κόμπο. Από το προϊστορικό Ακρωτήρι της Σαντορίνης.
Λεπτό μαλλί, λινό, μετάξι, πορφύρα αλλά και χρυσό έντυνε τους αρχαίους Έλληνες. Υφάσματα χρυσοκέντητα με διακοσμητικές ραφές και διάφορα μοτίβα από τη 2η χιλιετία π.Χ. μέχρι τον 3ο αι. μ.Χ. έχουν μπει στο μικροσκόπιο της έρευνας τα πέντε τελευταία χρόνια με εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Τα διασωθέντα αρχαία υφάσματα προέρχονται κυρίως από τάφους, δηλαδή από ένα περιβάλλον κατ' εξοχήν επιβλαβές για τη διατήρησή τους. Σώζονται από τύχη, λόγω της επαφής τους με μέταλλα. Έτσι, μελετώνται γύρω στα 50 υφάσματα από διάφορες περιοχές, τα οποία δείχνουν την ιστορία του υφάσματος εδώ και περίπου 4.000 χρόνια και προσφέρουν στοιχεία για τη δημιουργία του κλάδου της αρχαιολογίας των υφασμάτων, μέχρι πρότινος παντελώς άγνωστου.
Οδηγός μας στην ελκυστική αυτή γνώση είναι η βιοχημικός και ερευνήτρια στο Κέντρο Έρευνας και Συντήρησης Αρχαιολογικού Υφάσματος, Γιούλη Σπαντιδάκη, η οποία θα μυήσει όσους το επιθυμούν απόψε στις 7, μιλώντας στο πλαίσιο των διαλέξεων της Εταιρείας Φίλων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (Τοσίτσα 1) με θέμα «Αρχαία ελληνικά υφάσματα. Ξετυλίγοντας το μίτο».
Η κ. Σπαντιδάκη θα δείξει τα πρώτα ευρήματα στον ελλαδικό χώρο από το Ακρωτήρι Σαντορίνης, που προσφέρουν δείγμα κεντήματος και διακοσμητικών ραφών, επιβεβαιώνοντας τη σχέση τους με τα εικονιζόμενα ενδύματα στις τοιχογραφίες. Από ένα κομματάκι στενής ταινίας από τη Μινωική Κρήτη μαθαίνουμε ότι οι συμπατριώτες του Μίνωα φορούσαν λινά, μάλλινα (από αιγότριχες) και ρούχα με κλωστές από τσουκνίδα.
Μοναδικά θεωρούνται τα μυκηναϊκά υφάσματα του Ταφικού Κύκλου Β (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο), που διατηρούν την ευκαμψία τους, όπως και το ύφασμα που βρέθηκε κολλημένο σε εγχειρίδιο (εκτίθεται στη μυκηναϊκή αίθουσα) το οποίο διατηρεί την ούγια του υφάσματος. «Στο τελείωμα μάλιστα της ούγιας έχουν ράψει μία μικρή ταινία 2 χιλ., δημιουργώντας έτσι μια φίνα υπογράμμιση».
Φυτικής προέλευσης είναι τα περισσότερα σωζόμενα υφάσματα της Εποχής του Χαλκού, ενώ από το νεκροταφείο της Τούμπας στο Λευκαντί Ευβοίας (1000 π.Χ.) είναι λεπτά μάλλινα. Φίνα λεπτά υφάσματα έχουν βρεθεί επίσης σε έναν πρωτογεωμετρικό αμφορέα (9ου αι. π.Χ.), σε ένα σύνολο καταλοίπων από το νεκροταφείο Κέρκυρας (7ου-6ου αι. π.Χ.), και στη Σαλαμίνα με σημαντικότερο το ύφασμα του 5ου αι.π.Χ. από το Καματερό.
Πολυάριθμα είναι τα αττικά υφάσματα της Κλασικής Εποχής, που συνόδευαν νεκρούς ή ανακομιδές οστών μετά την καύση. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα είναι το ύφασμα από τα Καλύβια Θορικού με στημόνια από λινή και υφάδια από μεταξωτή κλωστή και μια ρίγα βαμμένη με αληθινή πορφύρα.
Υπάρχει επίσης ένα κεντημένο ύφασμα από το Κορωπί (5ου αι. π.Χ.) στο Μουσείο του Λονδίνου Victoria and Albert, το οποίο σχηματίζει ρόμβους, στο κέντρο των οποίων απεικονίζεται ένα μικρούτσικο λιοντάρι με σηκωμένα τα μπροστινά του πόδια. Το σχέδιο διατηρείται, όπως λέει η κ. Σπαντιδάκη, από τις τρύπες που άφησαν στο ύφασμα οι κλωστές του κεντήματος.
Το τελευταίο εύρημα, που θα παρουσιάσει, προέρχεται από μια μαρμάρινη διακοσμημένη λάρνακα του 220-230 μ.Χ. από το νεκροταφείο του Κεραμεικού. Μέσα στη λάρνακα της Φιλωτέρας Αμυμώνης -αυτό είναι το όνομα της νεκρής- βρέθηκαν υπολείμματα χρυσοϋφασμένου υφάσματος. «Οι κλωστές είναι από χρυσονήματα, όπου έχει χαθεί ο εσωτερικός πυρήνας και παραμένει μόνο το ελισσόμενο έλασμα. Αποτελούν τμήματα των διακοσμητικών μοτίβων, υφασμένων με την τεχνική της υφαντοποικιλτικής tapisserie, και συνοδεύονται από χρυσά κορδόνια διαφόρων τεχνικών και πάχους. Το ύφασμα αυτό έφερε βαφή από πορφύρα».
|
Σαντορίνη 
