Όλοι γράφουν για την κοσμοπολίτικη Πάρο το καλοκαίρι, εμείς όμως ταξιδέψαμε στην εκπνοή του φετινού χειμώνα για να τη δούμε με τα ανοιξιάτικά της χρώματα. Και ανακαλύψαμε ένα άλλο νησί, μια άλλη γεωγραφία. Και το σημαντικότερο; Ανακαλύψαμε την Πάρο των Παριανών και ήταν έξοχη!

«Θα βγάλει απαγορευτικό…», μου λέει ένας ψαράς μπροστά στο καρνάγιο της Παροικιάς, καθώς κοιτάζω εμβριθής τα σύννεφα του γρέγου και το ψιλόβροχο που μας στέλνουν. Η όψη της Παροικιάς, της πρωτεύουσας του νησιού από το λιμάνι, είναι μάλλον αποκαρδιωτική, με το τσιμέντο να κατακλύζει τα πάντα και κάτι θηριώδη ξενοδοχεία να έχουν σαλτάρει πάνω στους γειτονικούς κάβους στο Μπουνταράκι, δίπλα στους γραφικούς ανεμόμυλους.

«Ο τουρισμός άφησε κακό χνάρι εδώ», σκέφτομαι. Τα ξεχνάω όμως όλα μόλις χώνομαι στα δρομάκια της πόλης. Τι ομορφιά! Τα τυπικά ασπροβαμμένα αιγαιοπελαγίτικα σοκάκια είναι διάσπαρτα με νεοκλασικά μέγαρα, με σπίτια με βενετσιάνικες καμάρες και αρχαίους κίονες και με άφθονο αρχαίο υλικό στις προσόψεις τους. Ανάμεσά τους βρίσκονται και οι θρυλικές βρύσες του Μαυρογένη (Παριανού ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας του 18ου αιώνα) με τα μαρμάρινα σκαλίσματα.

Όλα είναι ένα υπέροχο παλίμψηστο με κλασική αρχαιότητα, με ενετικά αποτυπώματα και οθωμανικό μπαρόκ. Η περιοχή του Κάστρου είναι η πιο χαριτωμένη, με τον βενετσιάνικο πύργο του 13ου αι., στον οποίο λάμπουν τα μάρμαρα από τον αρχαίο ναό της Δήμητρας που εντοιχίστηκαν στους τοίχους του. Λιγοστός κόσμος πηγαινοέρχεται σήμερα στα δρομάκια της αγοράς, στην οδό Λοχαγού Φωκιανού και στην οδό Λοχαγού Γράββαρη, με τις παστέλ λάμψεις από τα νεοκλασικά του 19ου αιώνα.

Κινητήριος δύναμη ο τουρισμός

«Στο κέντρο του χωριού ζουν κυρίως μετανάστες. Οι Παριανοί διαλέγουν να φτιάχνουν καινούργιο σπίτι έξω από τους οικισμούς για να φτάνουν ως εκεί με το αυτοκίνητο», σημείωνε νωρίτερα ο συγγραφέας και ξενοδόχος, Γιώργος Πίττας. Η Πάρος έχει πολλούς οικονομικούς μετανάστες, αφού η οικονομία της ανθεί.

«Δεν έχουμε εμείς ανεργία», αναφέρει γελώντας ο δήμαρχος της Πάρου, Χρήστος Βλαχογιάννης. «Στην Πάρο ζουν περίπου 17.000 μόνιμοι κάτοικοι. Στη δεκαετία 1991 - 2001 παρατηρήθηκε αύξηση του πληθυσμού κατά 40%! Έχουν όλοι δουλειά. Το καλοκαίρι μάλιστα, που ψάχνουμε στο δήμο για εποχικό προσωπικό, δυσκολευόμαστε να βρούμε». Κινητήριος δύναμη της παριανής οικονομίας είναι βέβαια ο τουρισμός, αλλά κυρίως η οικοδομή.

Το νησί χτίζεται απ' άκρου σ' άκρον με εξοχικές κατοικίες. «Υπάρχει άναρχη δόμηση και πρέπει να μπει κάποιο φρένο. Ο ορεινός όγκος χτίζεται ως τις κορυφογραμμές. Φτάσαμε σε οριακό σημείο…», παραδέχεται ο δήμαρχος και προσθέτει: «Είμαστε όμως το πρώτο κυκλαδονήσι που εκπονεί Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο. Θα οριστεί ανώτατος αριθμός κατοικιών που μπορεί να σηκώσει το νησί».

Και ο τουρισμός; «Η Πάρος είναι δημοκρατικό νησί. Είναι για όλους: τους party animals, τους εστέτ με τις βίλες, τον μέσο οικογενειάρχη, τους εναλλακτικούς και τους σπορτίφ», επιμένει ο Μένιος Αποστολίδης, γραμματέας του Συλλόγου Καφεστιατορίων Πάρου, κερνώντας μας ένα μυρωδάτο εσπρέσο. «Είναι επιλογή των Παριανών να μείνει η Πάρος νησί που καλύπτει τα γούστα όλων».

«Ναι, η Μέδουσα είναι, δίκιο έχετε», μου λέει η χαρωπή υπάλληλος του ταλαίπωρου και κακοφωτισμένου αρχαιολογικού Μουσείου της Παροικιάς, σημειώνοντας ότι η Γοργώ είναι αυτό το αέρινο αρχαϊκό άγαλμα του 6ου π.Χ. αιώνα. Η Παροικιά είναι χτισμένη ακριβώς επάνω στην αρχαία Πάρο, την πατρίδα του σπουδαίου λυρικού ποιητή Αρχίλοχου, ο οποίος έζησε εδώ στο πρώτο μισό του 7ου π.Χ. αιώνα.

Η αρχαία Πάρος ήταν διάσημη για το περίφημο μάρμαρό της και για τη συντηρητική της κοινωνία. Οι Ολιγαρχικοί ήταν μονίμως μες στα πράγματα, γι' αυτό και ήρθαν σε κόντρα με τους Δημοκρατικούς της Νάξου. Η Πάρος συμμάχησε με τους Πέρσες και εξαιτίας αυτού τιμωρήθηκε από τους Δημοκρατικούς Αθηναίους. Είπαμε να είσαι Ολιγαρχικός, αλλά να μηδίσεις κιόλας; Ε, αυτό ήταν πολύ βαρύ.

Αποχαιρετούμε τη μέρα στο Δήλιον, στον αρχαίο ναό του Απόλλωνα. Στο βάθος το Αιγαίο βράζει ανήσυχο, τα νησάκια μαυρίζουν καρφωμένα βαθιά στη ρίζα του πελάγους, τα θυμάρια και οι φασκομηλιές τρέμουν στο παγερό ανοιξιάτικο αγέρι...

Εκατονταπυλιανή

«Οι Παριανοί ξεκινούν τη μέρα τους ανάβοντας ένα κεράκι στην αγαπημένη τους εκκλησία. Τη ζουν…»,μου εξηγεί ο πατήρ Στυλιανός Μπιζάς, ένας από τους εφημέριους της Εκατονταπυλιανής. Ο ναός, με την πολύχρωμη καλοπελεκημένη πέτρα, προκαλεί δέος. Κόσμος μπαινοβγαίνει, στέκεται λίγο στο ημίφως των κεριών, τριγυρισμένος από αρχαία μάρμαρα.

Κομμάτια από σπασμένα παλαιοχριστιανικά θωράκια γυαλίζουν βρεγμένα στην καταπράσινη αυλή μαζί με τους στυλιζαρισμένους Σιληνούς της βόρειας μνημειακής πύλης. Από τις εκατό θρυλούμενες πύλες της εκκλησίας έχουν μετρηθεί οι ενενήντα εννέα. Με την εύρεση της εκατοστής, η Κωνσταντινούπολη θα γίνει ελληνική! Στοιχειωμένοι πόθοι του Έθνους, που βουίζουν ακόμη στα κυπαρίσσια της αυλής…

Είναι μια από τις διασημότερες κυκλαδίτικες εκκλησίες της Παναγίας και ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο! Κατά την παράδοση, χτίστηκε από την Αγία Ελένη, τη μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ανακαινίστηκε τον 6ο αιώνα από τον Ιουστινιανό και έκτοτε παραμένει στην ίδια μορφή.

Ακολουθώντας τα κυκλαδίτικα πρότυπα καλύφθηκε ολόκληρη από σοβά ως το 1959, όταν με εκτενείς εργασίες συντήρησης την αποκάλυψε, στη σημερινή της μορφή, ο καθηγητής Αναστάσιος Ορλάνδος που είχε ως πανεπιστημιακό βοηθό του στις εργασίες τον σημερινό Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο!

Η Εκατονταπυλιανή αποτελείται από τρία παλαιοχριστιανικά ενωμένα κτίρια: τον Άγιο Νικόλαο, τον κυρίως ναό και το παλαιοχριστιανικό βαπτιστήριο, σ' ένα μοναδικής αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας σύνολο.

Νάουσα, ένα ψαροχώρι του γλυκού νερού

Την έχω δει σε χιλιάδες καρτ ποστάλ, κι όμως, είναι πάντα κούκλα. Στη Νάουσα αναφέρομαι και στο υπερφωτογενές της ψαρολίμανο. Σηκωθήκαμε πρωί πρωί για να δούμε ρόδινη, την πλαστική ομορφιά του Άη Νικόλα στην άκρη του μόλου. Η μέρα λάμπει. Χτυπητά χρώματα από τα δεμένα καΐκια βάφουν εντυπωσιακά το ακίνητο νερό. Κόσμος πηγαινοέρχεται στους μόλους: περιμένουν τα καΐκια να επιστρέψουν από το ψάρεμα.

«Να, αυτά είναι όλα…», λέει απογοητευμένος ο ψαράς Δημήτρης Σκιαδάς, δείχνοντάς μας τρεις παλαμίδες και ένα χταπόδι, πενιχρότατη ψαριά για ένα τόσο μεγάλο και γεμάτο δίχτυα καΐκι: «Οι ανεμότρατες και τα ζούμπερα (δελφίνια - φώκιες) είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα. Πέντε - έξι επαγγελματίες παράκτιοι αλιείς έχουμε μείνει στη Νάουσα». Το χωριό έχει και κάμποσα γρι γρι αλλά εκεί δουλεύουν κυρίως Αιγύπτιοι ναυτικοί. Η ατμόσφαιρα του παλιού ψαρολίμανου βαστάει καλά ακόμη, αν και οι πιο πολλές αποθήκες των αλιέων μετατράπηκαν σε σικ ψαροταβέρνες και μπαράκια.

Στη Νάουσα δεν ζουν πια μόνο ψαράδες. Όντας το δεύτερο μεγαλύτερο και πιο ανεπτυγμένο τουριστικά κέντρο της Πάρου, η Νάουσα από νωρίς άρχισε να κατακλύζεται από σπίτια, ξενοδοχεία, δωμάτια και άλλα κτίρια ων ουκ έστιν αριθμός. «Σήμερα από τους 2.500 Ναουσαίους, οι 1.000 είναι οικονομικοί μετανάστες», μου επισημαίνει η Άννα Καγιάνη, αντιδήμαρχος Πάρου και Ναουσαία.

«Στο δημοτικό σχολείο της Νάουσας, οι μισοί από τους μαθητές είναι παιδιά μεταναστών». Φεύγουμε από το λιμανάκι περνώντας πάνω από το ποτάμι με το πολύ νερό που χωρίζει στα δύο τον οικισμό. Η Νάουσα υπάρχει ως βυζαντινός οικισμός από τα χρόνια των Κομνηνών αυτοκρατόρων. Το πιο χαρακτηριστικό μνημείο της ιστορίας της όμως είναι το ενετικό καστέλι στο λιμάνι με το μισοβουλιαγμένο του προμαχώνα από σχιστόλιθο. Είναι κληρονομιά της οικογένειας Σομαρίπα, που το κατασκεύασε τον 15ο αιώνα, στις επόμενες γενιές.

Πίσω από τον κόλπο της Νάουσας και λίγο μακρύτερα από τις διάσημες Κολυμπήθρες με τα γλειμμένα από τον αέρα και την αρμύρα σεληνιακά τους βράχια, απλώνεται ο κάμπος των Καμαρών. Είναι σκεπασμένος με καταπράσινα χωράφια, ξερολιθιές και λευκά κυβικά σπιτάκια που αναφύονται ολοένα και περισσότερα: η καλή σοδειά του real estate.

Κάπου ανάμεσά τους, σε ένα κτήμα βρίσκουμε το καταφύγιο του συλλόγου Περίθαλψης και Προστασίας Αγρίων Ζώων «Αλκυόνη», που είναι προσφορά της Μονής Λογγοβάρδας. Το ωραίο μοναστηράκι του 1630 βρίσκεται ψηλά στην απέναντι πλαγιά. Ανεβαίνουμε για να δούμε τους χαμογελαστούς αδελφούς που το κρατάνε ζωντανό.

Τα μοναστήρια της Πάρου -πολλά στον αριθμό- χτίστηκαν στην πλειοψηφία τους σαν φρούρια. Σήμερα όμως, μόλις πέντε από αυτά έχουν κόσμο! Κατασκευάστηκαν όλα σχεδόν μετά το 17ο αιώνα, γιατί «…οι Τούρκοι τότε έδωσαν προνόμια στο νησί, επειδή η μητέρα του Σουλτάνου ήταν Παριανή καθολικιά που την πήραν σκλάβα οι Οθωμανοί μετά τη νίκη τους στον πόλεμο του Κέφαλου», σημειώνει ένας μοναχός της Λογγοβάρδας, δείχνοντάς μας τις τοιχογραφίες του καθολικού.

ΑΛΚΥΟΝΗ - ΑEGEAN WILDLIFE HOSPITAL

Πρόκειται για τον Σύλλογο Περίθαλψης και Προστασίας Αγρίων Ζώων, με έδρα την Πάρο και 30 σταθμούς Α΄ Βοηθειών σε όλη την Ελλάδα, που βασίζεται στην εθελοντική προσφορά. «Ήταν σοφή η επιλογή της Πάρου», τονίζει με έμφαση ο Μάριος Φούρναρης, διευθυντής και ψυχή του Συλλόγου. «Υπάρχει μια καχυποψία στην Ελλάδα για την εθελοντική εργασία.

Εδώ δεν είχαμε προβλήματα. Αντίθετα, μας στήριξαν όλοι. Δύσκολα θα γίνονταν όλα αυτά αλλού», αναφέρει σχετικά με τη δράση του καταφύγιου όπου περιθάλπονται χτυπημένα άγρια ζώα, κυρίως πουλιά, από όλη τη χώρα. Οι εγκαταστάσεις της Αλκυόνης στις Καμάρες δημιουργήθηκαν από εθελοντές απ' όλο τον κόσμο και συντηρούνται χάρη στην εθελοντική εργασία -όπως της Μάργκαρετ Φιτζγκίμπονς από την Καλιφόρνια- και στις συνδρομές φίλων. Το νοσηλευτήριο, από τα πιο σύγχρονα του είδους (ο Σύλλογος συνεργάζεται με γιατρούς πολλών ειδικοτήτων από όλη τη χώρα), έχει δυστυχώς πολλή δουλειά λόγω της ακατανόητης συμπεριφοράς ορισμένων κυνηγών. Πληροφορίες: Τ/22840-22.931, www.alkioni.gr

Τα χωριά του κέφαλου

Ποιος είναι ο Κέφαλος; Μήπως είναι εκείνο το ωραίο ψάρι που τρώγαμε στο σπίτι της Μαρίας, χθες το βράδυ; Όχι, ο Κέφαλος της Πάρου είναι ένας απότομος λόφος στα νοτιοανατολικά, πάνω στον οποίο υπήρχε βενετσιάνικο κάστρο. Εδώ οι Βενετοί έδωσαν την τελευταία και φαρμακερή τους μάχη για την Πάρο το 1537, την έχασαν και από τότε το νησί πέρασε σε τουρκικά χέρια. Τα χωριά γύρω από το λόφο λέγονταν Χωριά του Κεφάλου. Είναι η Μάρπησσα, τα Μάρμαρα, ο Πρόδρομος και οι γύρω οικισμοί τους.

«Η Μάρπησσα ήταν στη μυθολογία κόρη του ποταμού Εύηνου, την οποία αγάπησαν ο θνητός Ίδας και ο θεός Απόλλωνας. Πήρε τον Ίδα, γιατί δεν άντεχε στην ιδέα να γεράσει και ο Απόλλωνας να είναι πάντα νέος…», μου εξιστορεί η Μαρία Τριβυζά, από την Επιτροπή Τουρισμού του Δήμου και Μαρπησσιώτισσα.

Περπατάμε μέσα σε ένα εντελώς παραμυθένιο χωριό, που διατηρείται από τα βυζαντινά χρόνια. Εκκλησίες σε στενά δρομάκια με βόλτα και τοξωτά ανοίγματα ορίζουν ένα λευκό και γαλανό λαβύρινθο. Η κυρά Χαρούλα μαγειρεύει στην ταβέρνα της και ομολογεί: «Παλιά υπήρχε πολλή φτώχεια εδώ. Σήμερα όλοι ζούμε από τον τουρισμό. Είναι χίλιες φορές καλύτερα. Αν λείψει ο τουρισμός, πεθάναμε».

Πίνουμε κρασί και ακούμε τον κυρ Νίκο, τον άντρα της, να μας μιλάει για τη δεκαετία του '70 με τους χίπηδες που πλημμύριζαν την πλατεία και έμεναν σε σκηνές στις απέραντες αμμουδιές της νότιας Πάρου. Τρώμε ζεστή σούπα από κόκορα. «Λολαμός», μουρμουρίζει ο Στράτος, ο Χιώτης φωτογράφος μου, επιδοκιμάζοντας τη νοστιμιά της. «Κι εμείς λέμε «λολαμός»», συμπληρώνει γελώντας η κυρά Χαρούλα.

Στη Μάρπησσα και στον Πρόδρομο γνωρίσαμε μερικούς από τους πιο φιλόξενους Παριανούς. Μας άνοιγαν τα σπίτια και τα μαγαζιά τους, μας κέρναγαν σούμες, σοκολατάκια, χαμόγελα. Μας κέρασαν την εικόνα και την αίσθηση της φιλοξενίας που νομίζεις πως έχει χαθεί σε ένα νησί, αλωμένο προ πολλού, από την τουριστική ανάπτυξη.

Η κυρά Ελένη Λουρίδη με το ηλικίας 57 ετών μπακάλικό της και το παμπάλαιο σπίτι, το οποίο «οικοδομήθη υπό Γρηγορίου Λουρίδη ιερομονάχου». Η κυρία Φλώρα Αννουσάκη, η κυρία Ρουμπίνη Σομπόνη στο Καλλιτεχνικό καφενείο στον Πρόδρομο, στο οποίο «…όλοι με μερικές σουμίτσες γίνονται καλλιτέχνες…», η κυρία Σπυριδούλα Καβάλη, η κυρία Μαργαρίτα Μαλαματένιου, η τελευταία τηλεφωνήτρια της Μάρπησσας. Πού να είναι όλοι αυτοί το καλοκαίρι των δεκάδων χιλιάδων τουριστών; Δεν ξέρω. Ίσως κρύβονται…

Λεύκες πίσω απ΄ τα βουνά

Ανηφορίζουμε τους χωματόδρομους μέσα στα ορεινά της Πάρου. Περνάμε από τη Μονή Αγίου Μηνά και τον ιδιότυπο κτήτορά του, τον μπάρμπα Μηνά Δαμία -ναι, η Πάρος έχει και ιδιωτικά μοναστήρια!- και συνεχίζουμε ανάμεσα σε λόφους με πουρνάρια και αγριολούλουδα ως τα Βουνιά.

Τοπίο αλλόκοτο: μικρά οροπέδια με ξερολιθιές, η θάλασσα πολύ μακριά και παντού κατοικιές -τα αγροτόσπιτα της παριανής υπαίθρου- κάποιες στέρεες, οι πιο πολλές μισογκρεμισμένες. «Ο ξένος τον πονάει πιο πολύ τον τόπο...», δηλώνει ο κυρ Δημήτρης Ρούσσος που μας υποδέχεται στην κατοικιά του. «Αυτός απέναντι έχει οκτώ παιδιά, αλλά κανένα δεν ήρθε ποτέ να δει την κατοικιά», τονίζει.

Βγάζει λιαστό κρασί από το πιθάρι, σερβίρει παστέλια από μούστο και σουσάμι, αμύγδαλα, καρύδια και ξερά σύκα. Τα ξύλα τριζοβολάνε στο τζάκι. Ολόγυρα στους τοίχους είναι κρεμασμένα τα σημάδια μιας αρχαίας θαρρείς πατριδογνωσίας: το παλιό νοικοκυριό του παππού του στα Βουνιά. Νιώθω ότι συμμετέχουμε σε κάτι ιερό, ότι έχουμε μπει σε μια χώρα του αοράτου. Ναι, αυτή η Πάρος, αυτό το τοπίο, αυτές οι εικόνες, οι μυρωδιές, οι ήχοι δεν υπάρχουν. Δεν μιλάει για τούτα κανείς. Γι' αυτό…

Με τον Γιώργο Πίττα και το τζιπ διασχίζουμε τον ορεινό όγκο της Πάρου, περνάμε κατοικιές, μοναστήρια, καταπράσινους λόφους με ξερολιθιές, δροσερούς χείμαρρους με μικρά καταρρακτάκια, πίνουμε νερό από την πηγή στο Αυκλάκι δίπλα στο εκκλησάκι του Αγίου Αρσενίου -είναι ένας εκ των πέντε τοπικών αγίων της Παροναξίας- και καταλήγουμε στις Λεύκες.

«Το χωριό έχτισαν τον 17ο αιώνα πρόσφυγες από την Κρήτη και την Πελοπόννησο», μας αναφέρει ο Γιώργος. «Ήταν πάντα κεφαλοχώρι και στις αρχές του 20ού αιώνα είχε πάνω από 2.000 κατοίκους, εννέα μύλους και εννέα λιοτρίβια». Οι Λεύκες είναι αναμφίβολα ένα από τα ομορφότερα ορεινά χωριά των Κυκλάδων, με ιδιόμορφη αρχιτεκτονική, η οποία ενσωματώνει νεοκλασικά στοιχεία στα τυπικά κυκλαδίτικα σπίτια.

Το χωριό έγινε κάπως γνωστό μετά το 2004 όταν δημιουργήθηκε το Σπίτι της Λογοτεχνίας στο παλαιό ταλαίπωρο Ξενία. Σήμερα είδαμε να δουλεύει εκεί ένα ζευγάρι από τη Βουλγαρία, ο συγγραφέας Άλεξ Ποπόβ και η βυζαντινολόγος Ραλίτσα Ρούσεβα. «Έχει ζωντανέψει το χωριό όλο το χρόνο από την παρουσία των λογοτεχνών», μου έλεγε νωρίτερα η Μαρία Τριβυζά.

Το ανοιξιάτικο βράδυ πέφτει γλυκά στις Λεύκες. Το παριανό κρασί ρέει το ίδιο γλυκά στα ποτήρια. Μια μεγάλη παρέα μαζεύεται γύρω από το, γεμάτο μεζέδες, τραπέζι στην ταβέρνα της Φλώρας. Είναι όλοι Παριανοί. Εξαιρετικοί συνδαιτυμόνες: ο δήμαρχος, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, μέλη από τις επιτροπές τουρισμού, ο πρώην έπαρχος. Μιλάνε για τους Παριανούς που δούλεψαν στα λατομεία της Πεντέλης μεταπολεμικά και έρχονταν τις γιορτές στο νησί σαν «μαρμαροσκονισμένοι Άη Βασίληδες…».

Η κουβέντα ανοίγει από την ανάδειξη των αρχαίων λατομείων και τα προβλήματα που συναντάει (πίσω από τα αρχαία λατομεία γίνεται σήμερα εξόρυξη μαρμάρου με ανατινάξεις!). Απόψεις πέφτουν πάνω στο τραπέζι με τις ρεβιθάδες και τα παριανά λουκάνικα με το γλυκάνισο. Μέσα από τα ξαναμμένα μάγουλα της αντιπαράθεσης, βλέπω μια Πάρο που αγωνίζεται να διαμορφώσει ένα άλλο πρόσωπο.

Πέρα από το μαζικό τουρισμό, πέρα από τα σχέδια για μεγάλο αεροδρόμιο, πέρα από τη λαίλαπα της οικοδομής που απειλεί τις παριανές εξοχές, βλέπω την αγωνία να φανεί σε μια γωνίτσα η άλλη Πάρος, η αόρατη. Μια εναλλακτική Πάρος, με τις μυρωδιές και τα χρώματα που είδα αυτές τις ημέρες: μια Πάρος όλου του χρόνου. Μια Πάρος με τα μονοπάτια, τα μοναστήρια, τα άγνωστα τοπία, τις κατοικιές, την τοπική κουζίνα, τα περίφημα παριανά κρασιά, τα βουνά με τα αρπακτικά πουλιά και τα πάνω από 40 είδη άγριες ορχιδέες. Κι άλλα πολλά που ορίζουν έναν τόπο εντυπωσιακό.

«Αρκετά με τις κουβέντες. Καιρός να αρχίσουν τα όργανα…», φωνάζει η Μαρία. Ο Σπύρος και οι υπόλοιποι αναλαμβάνουν δράση. Το βιολί κελαηδάει μαζί με τα λαγούτα και το κλαρίνο - μουσική παράδοση στις Λεύκες από τους Μοραΐτες οικιστές. Και μετά η τσαμπούνα φουσκώνει κατάλευκη και ο μπαρμπα-Στρατής Κρητικός, ο παλιός φούρναρης, βαράει το τουμπάκι σε ένα αφηνιασμένο διονυσιακό ρυθμό.

«Για τα σένα παίζουν τούτα, τα βιολιά και τα λαούτα…»

Για ποια; Νομίζω για την Πάρο. Γι' αυτήν παίζουν τα βιολιά και τα λαούτα απόψε. Για την Πάρο των Παριανών…

Ενετοί και Φράγκοι. Μετά το 1204 οι Σανούδοι Ενετοί άρχοντες καταλαμβάνουν την Πάρο και χτίζουν το κάστρο της Παροικιάς. Ως το 1537 που το νησί περνάει οριστικά στους Τούρκους, οι οικογένειες Κρίσπι, Σομαρίπα και Βενιέρι δημιουργούν μία από τις πιο ακμαίες ιστορικές περιόδους του νησιού: εκμεταλλεύονται τα λατομεία, αναδιαρθρώνουν την αγροτική οικονομία και φέρνουν τον πολιτισμό της αναγέννησης στο νησί. Ταυτόχρονα, επιβάλλουν φεουδαρχικό σύστημα και χτίζουν τα κάστρα της Νάουσας, της Μάρπησσας και του Κέφαλου, αφήνοντας έως σήμερα βαθύ το χνάρι τους στο νησί όπου τα ενετικά αρχοντικά στολίζουν ακόμη τα στενά δρομάκια της Παροικιάς.

«Κατάδυση» στα αρχαία λατομεία

Είναι τα διασημότερα λατομεία της αρχαίας Ελλάδας και από το μάρμαρό τους κατασκευάστηκαν ο Ερμής του Πραξιτέλη, η Νίκη του Παιώνου, η Αφροδίτη της Μήλου και αρκετοί από τους σημαντικότερους ναούς της αρχαιότητας (Διός Ολυμπίας, Απόλλωνος Δελφών, Απόλλωνος Δήλου, Μαυσωλείο Αλικαρνασσού κ.λπ.). Ειδικά ο λυχνίτης (για την εξόρυξή του ήταν υποχρεωτική η ύπαρξη λύχνου ) συγκαταλέγοταν στα καλύτερα μάρμαρα του κόσμου με διαφάνεια πάνω από 3,5 έως 7 εκατοστά, όταν το πεντελικό μάρμαρο είχε μόλις 1,5 εκατοστό!

Υπολογίζεται ότι περίπου το 70% των γλυπτών στους αρχαιολογικούς χώρους του Αιγαίου ήταν κατασκευασμένα από τέτοιου είδους μάρμαρο. Στην περιοχή υπήρχαν υπαίθρια και υπόγεια λατομεία που συνέχισαν τη δράση τους ως το Βυζάντιο.

Ξαναλειτούργησαν στα μέσα του 19ου αι. αλλά η βελγική εταιρεία, η οποία έκανε την εξόρυξη, χρεοκόπησε στις αρχές του 20ού αιώνα. Σήμερα είναι αφημένα στη μοίρα τους και μόνο οι ονειροπόλοι ελπίζουν σε ένα συναρπαστικό αρχαιολογικό πάρκο μια μέρα. Ο πολιτιστικός σύλλογος «Αρχίλοχος» δραστηριοποιείται, εδώ και χρόνια, στον αγώνα για την ανάδειξη και την προστασία των αρχαίων λατομείων. Περισσότερες πληροφορίες για τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πάρου «Αρχίλοχος»<θα βρείτε στην ιστοσελίδα www.archilochos.gr

memo

Η Πάρος είναι το 3ο πιο ανεπτυγμένο τουριστικά κυκλαδονήσι, μετά τη Μύκονο και τη Σαντορίνη. Έχει έκταση 186 τετρ. χιλιομέτρων και διαθέτει υπέροχες ακτές συνολικού μήκους 120 χλμ.

ΜΕΤΑΒΑΣΗ

Από τον Πειραιά θα φτάσετε στην Πάρο με πλοία τόσο της Blue Star Ferries (Τ/210-89.19.800) όσο και άλλων εταιρειών, ενώ από τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών με τις Ολυμπιακές Αερογραμμές (Τ/210-96.66.666). Το νησί είναι αρκετά μεγάλο και για να το γυρίσετε θα χρειαστείτε οπωσδήποτε μεταφορικό μέσο. Για ταξί καλέστε (Τ/22840-21.500) και για ΚΤΕΛ (Τ/22840-21.395).

ΔΙΑΜΟΝΗ

Lefkes Village (Τ/22840-41.827, www.lefkesvillage.gr )

Πρόκειται για το πρώτο εναλλακτικό ξενοδοχείο της Πάρου. Είναι χτισμένο σε έναν ορεινό οικισμό. Έχει ευρύχωρα δωμάτια και διακοσμημένους χώρους με αιγαιοπελαγίτικης αισθητικής έπιπλα. Διαθέτει επίσης ανθισμένους κήπους με παραδοσιακά κτίσματα, γεμάτους φρούτα και λουλούδια και ένα μικρό αλλά καταπληκτικό Μουσείο Λαϊκού Πολιτισμού Αιγαίου, με ενδιαφέροντα αντικείμενα και φωτογραφίες από τα 30 χρόνια ταξιδιών του Γιώργου Πίττα στο Αρχιπέλαγος.

Kanales (Τ/22840-51.592, www.kanales.gr )

Μένει ανοιχτό και το χειμώνα. Πρόκειται για ένα πολύ καλό συγκρότημα που εκτείνεται σε διαφορετικά επίπεδα, στη Νάουσα. Έχει λιτή μεν αλλά μοντέρνα διακόσμηση και δωμάτια με θέα.

Astir of Paros (Τ/22840-51.976,www.astirofparos.gr )

Όλοι το αναφέρουν σαν ένα από τα καλύτερα ξενοδοχεία του νησιού. Στα υπέρ του είναι οι κήποι και τα πολλά φυτά. Είναι μεγάλο και διάσημο, στο δρόμο προς τις Κολυμπήθρες.

Petres (Τ/22840-52.467, www.petres.gr )

Ήσυχο και καλαίσθητο ξενοδοχείο κοντά στη Νάουσα, στον Άγιο Ανδρέα. Λένε ότι είναι ιδανικό για ζευγάρια αλλά όπως και να έρθετε, θα διαπιστώσετε πως είναι ωραιότατο.

Acquamarina Resort (Τ/22840 -43821, www.acquamarina.gr )

Μια καλή πρόταση διαμονής, σε πλεονεκτική θέση, καθώς βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη διάσημη αμμουδιά της Νέας Χρυσής Ακτής. Είναι καλόγουστο, με κυκλαδίτικη αισθητική στη διακόσμηση και ανεμπόδιστη θέα στη Νάξο.

Yria (Τ/22840-24.154, www.yriahotel.gr )

Βρίσκεται κοντά στην Παροικιά, στον όρμο του Παράσπορου. Και εδώ δεσπόζουν οι μεγάλοι, δροσεροί, γεμάτοι λουλούδια κήποι. Είναι πολυτελές, με σέρβις υψηλού επιπέδου.

Saint George (Τ/22840-43.400, www.saintgeorgehotel.gr )

Κοντά στην παραλία της Νέας Χρυσής Ακτής, έχει προσεγμένη διακόσμηση με απλά χρώματα και περίφημη θέα.

Poseidon of Paros (Τ/22840-42.650, www.poseidon-paros.gr ), Κλασικό ξενοδοχείο χτισμένο σε φοβερή θέση πλησίον της Χρυσής Ακτής. Η θέα από τα δωμάτια είναι υπέροχη.

ΦΑΓΗΤΟ

Λεύκες: Για ντόπια παριανή κουζίνα επιλέξτε το Κλαρίνος με καραβόλους (σαλιγκάρια) γιαχνί και σκορδαλιά, χταπόδι στιφάδο κ.λπ., τη Φλώρα με εξαιρετική ρεβιθάδα, ντόπια λουκάνικα και τυριά και το Λευκιανό (ή Χανιώτης) για τηγανητά σαλιγκάρια (φημίζεται γι' αυτά το χωριό!).

Μάρπησσα: Η Χαρούλα μαγειρεύει μερικές από τις πιο αυθεντικές γεύσεις του νησιού (σούπερ κόκορα με μακαρόνια, κεφτέδες με κάθε είδους λαχανικό κ.λπ.) Στο τέλος ζητήστε γλυκά ραφιόλια: τέλεια! Ο Γιαννακός στην παραλία του Μόλου έχει ψάρια αλιευμένα από τον ίδιο και λαχανικά από τον κήπο του.

Λογαράς: Το Άννα - Γιώργος ξεχωρίζει για τα καλά κρέατα και τις διάσημες σούβλες.

Πίσω Λιβάδι: Πολύ καλές είναι και οι δύο ψαροταβέρνες του χωριού, Χάλαρη και Μουράγιο.

Πρόδρομος: Ο Τσιτσάνης είναι από τις παλαιότερες ταβέρνες του νησιού, με δικής του παραγωγής τυριά και λαχανικά.

Αμπελά: Ο Δαμιανός λογαριάζεται σαν μια από τις καλύτερες ταβέρνες του νησιού με κορυφαία ψάρια.

Μαράθι: Εδώ υπάρχει η ομώνυμη ταβέρνα με εξαιρετικά κρέατα και ντόπια τυριά και βιολογικά λαχανικά.

Γλυφά: Κοντά στην παραλία υπάρχει η εξαιρετική ομώνυμη ταβέρνα με καταπληκτική τοπική κουζίνα και μεγάλη ποικιλία (περιστέρια, ρεβιθάδα, λαγός κ.λπ.).

Νάουσα: Στο παλιό λιμάνι σταθερή αξία, με κορυφαίο φαγητό (ψαρικά κυρίως) και σέρβις είναιτο Barbarossa, ενώ το Μάριο της οικογένειας Τσαχπίνη (το χειμώνα έχουν άλλη ταβέρνα μέσα στον οικισμό) συνεχίζει στον ίδιο χώρο επάξια τη γαστρονομική κληρονομιά της Αργυρώς Μπαρμπαρίγου, με μια καλαίσθητη σάλα και δημιουργικά πιάτα με θαλασσινά. Ο Χρήστος επίσης είναι καλό εστιατόριο, στέκι κοσμικών και καλλιτεχνών τα καλοκαίρια.

Σάντα Μαρία: Στην αμμουδιά ο Κατσουνάς μαγειρεύει ψάρια, αστακούς και θαλασσινά συνεχίζοντας μια παμπάλαια παραδοσιακή μαγειρική.

Παροικιά: Το Απόλλων έχει εξαιρετική ελληνική κουζίνα και υπέροχη ατμόσφαιρα (στεγάζεται σε παλιό λιοτρίβι του 1920), το Tamarisco έχει πάντα δημιουργική μεσογειακή κουζίνα στο μενού του, η Πορφύρα είναι διάσημη για τους πρωτότυπους ψαρομεζέδες της, ενώ αναντίρρητα το πιο funky εστιατόριο είναι οι Χαρούμενες Πράσινες Αγελάδες με απίστευτη διακόσμηση και ελαφρώς χορτοφαγικό αλλά νόστιμο μενού.

Πούντα: Απέναντι από την Αντίπαρο, η Θέα έχει ανατολίτικη κουζίνα και φανατικούς φίλους.

ΑΓΟΡΕΣ

Στο νησί θα προμηθευθείτε παριανά προϊόντα όπως κρασιά Μωραΐτη και του Συνεταιρισμού, τυριά (κεφαλοτύρι, γραβιέρα, ξινομυζήθρα κ.λπ.) του Αγροτικού Συνεταιρισμού. Εξαιρετικής αισθητικής κεραμικά θα αγοράσετε από το εργαστήρι ΥΡΙΑ (Τ/22840 -29.007), θυμαρίσιο μέλι από τον Συνεταιρισμό Μελισσοκόμων και παξιμάδια από ντόπιο πεντανόστιμο κριθάρι από το φούρνο της Αγκαιριάς στην Αλυκή. Μη χάσετε τα γλυκά Χαμηλοθώρη στη Νάουσα («πειραγμένα» παστέλια με σοκολάτα κ.λπ.). Πολλά παριανά προϊόντα θα βρείτε επίσης στην Πακτία, στην Παροικιά.

Πάσχα στην Πάρο

Στο νησί διατηρούνται αρκετά παλιά έθιμα, εντυπωσιακότερο από τα οποία είναι η Αναπαράσταση των Παθών που γίνεται αδιάλειπτα από το 1927 στα χωριά Μάρπησσα, Πρόδρομος και Μάρμαρα. Αναπαρίστανται ζωντανά σκηνές όπως ο Μυστικός Δείπνος, η Ανάβαση στο Γολγοθά, η Σταύρωση κ.λπ. Ανήμερα το Πάσχα γίνονται πολλά μεγάλα γλέντια με τοπικούς χορούς, αλλά αναμφίβολα ο κυρίαρχος λόγος για να κάνετε Πάσχα στην Πάρο είναι η εκπληκτική της Φύση και τα καταπράσινα γεμάτα αγριολούλουδα λιβάδια.

Δραστηριότητες

Μια πρώτη αξιόλογη προσπάθεια είναι τα προγράμματα του γραφείου True North (Τ/210-61.21.537, www.truenorthroutes.com ) με γευσιγνωσίες, προγράμματα ευεξίας, γνωριμία με τη Φύση της Πάρου κ.ά. Στο Lefkes Village οργανώνονται βραδιές κυκλαδίτικης γευσιγνωσίας. Από τα πολλά μονοπάτια του νησιού το πιο γνωστό και καλά σηματοδοτημένο είναι ο παλιός βυζαντινός δρόμος που συνέδεε τις Λεύκες με τον Πρόδρομο (διάρκεια 45 λεπτά).

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Κωδικός: 22840

Δήμος: 21.200

Αστυνομία: 23.333

Κέντρο Υγείας: 22.500

Κατοικιές

Είναι τα αγροτικά σπίτια της παριανής υπαίθρου. Κάθε κατοικιά είναι ένα συγκρότημα κτιρίων τα οποία κάλυπταν κάθε ανάγκη των αγροτικών νοικοκυριών. Η κατοικιά περιλάμβανε σπίτι, αυλή, αχυρώνα, φούρνο, κελάρι, αποθήκη, στάβλους, κοτέτσι, περιστερώνα, πηγάδι, πατητήρι, αλώνι, ρακιδιό κ.ά. Τα κτίσματα κατασκευάζονταν από πέτρες, χώμα, λάσπη, είχαν χοντρούς τοίχους και οι οροφές καλύπτονταν από κορμούς, καλάμια και παχιές στρώσεις φυκιών και χώματος.

Στα εσωτερικά των δωματίων υπήρχαν γωνιακά μαγειριά, παραθύρες (εσοχές φύλαξης μέσα στους τοίχους), κτιστές παγκάδες και μικρά ανοίγματα σ' όλες τις διευθύνσεις για να εξασφαλίζεται ο εξαερισμός.

Παριανό κρασί

Το παριανό κρασί παράγεται κυρίως από τις ντόπιες ποικιλίες Μαντηλαριά και Μονεμβασιά. Παλαιότερα η παραγωγή ήταν μεγάλη και ένα μέρος της εξαγόταν στη Γαλλία. Μάλιστα το 1886 λειτουργούσε στο νησί μια γαλλική οινοποιεία, ενώ εργοστάσια διέθεταν η Αχαΐα Claus και ο Μποδοσάκης.

Ωστόσο, από το 1953 κι έπειτα η αμπελοκαλλιέργεια στο νησί πέρασε κρίση, ενώ σήμερα καλλιεργούνται γύρω στα 4.000 στρέμματα. Το καλαίσθητο και επισκέψιμο στο κοινό οινοποιείο Μωραΐτη (Τ/ 22840-51.350, www.moraitiswines.gr) είναι ζωντανό κομμάτι της παριανής αμπελουργίας. Λειτουργεί από το 1910 και παράγει περίφημα βιολογικά κρασιά όπως το Λιαστό της Πάρου. Πολύ καλά κρασιά παράγει και η Ένωση Αγροτικών συνεταιρισμών του νησιού. Τα παριανά κρασιά ωστόσο δεν έχουν βρει ακόμη τη θέση που τους αξίζει στις αγορές, αποτελώντας μέρος της λιγότερο γνωστής παράδοσης του νησιού.

Κείμενο Αντώνης Ιορδάνογλου, Φωτογραφίες Στράτος Βογιατζής

• Προσθήκη νέου
• Αναζήτηση

Σχολια (0)

Γραψτε σχολιο

Your Contact Details:

Όνομα:

Email: do not notifynotify

Σχολια:

Τίτλος:

UBBCode:         -χρώμα-άκουαμαύρομπλέφούξιαγκρίπράσινολεμονίκαφέnavy μπλεσκούρο πράσινομωβκόκκινοασημίtealάσπροκίτρινο -μέγεθος-πολύ μικρόμικρόμεσαίομεγάλοτεράστιο

Message:

Security

Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Powered by !JoomlaComment 4.0 beta2