Ένα από τα μεγαλύτερα και ευφορότερα νησιά των Κυκλάδων, η Άνδρος, έχει παράδοση στα γλυκά κουτα­λιού με κορυφαία το γλυκό καρυδάκι και λεμονάκι (από ανθό λεμονιάς), ενώ φημίζεται επίσης για τα "καλτσούνια", τα "αμυγδαλωτά" και τα "παστιτσάκια" της, που μπορεί να βρει κανείς σε πολλά ζαχαροπλαστεία του νησιού.

Άξια μνείας είναι και η "σουμάδα", το κλασικό αναψυκτικό από πικραμύγδαλο, που σερβίρε­ται παραδοσιακά στους γάμους, αραιωμένο με νερό. Το πιο χαρακτηριστικό ίσως πιάτο της ανδριώτικης κουζίνας είναι οι χορταστικές "φουρτάλιες", οι παραδοσιακές ομελέτες, στις οποίες εκτός από αυγά, συμπεριλαμβάνονται διάφορα υλικά από τα πιο συνηθισμένα, όπως τα λουκάνικα, έως τα πιο ασυνήθιστα για ομελέτα, όπως τα κουκιά (κουκοφουρτάλια).

Εκείνο όμως που δίνει ξεχωριστή νοστιμιά στη "φουρτάλια", είναι το λιωμένο χοιρινό λίπος, η "γλίνα". Εδώ θα πρέπει να ανοίξουμε μια παρένθεση και να αναφερθού­με έστω και σύντομα στα "χοιροσφάγια", ένα πραγματικό φθινοπωρινό πανηγύρι (με προέλευση βυζαντι­νή), κυρίως για τα νησιά Άνδρο, Τήνο, Μύκονο και Σύρο. Ο χοίρος, που όλη τη χρονιά εξέθρεψε η οικο­γένεια, πρέπει να σφαχτεί και το κρέας του να διατηρηθεί με διάφορους τρόπους.

Βέβαια στις μέρες μας υπάρχουν και τα ψυγεία, αλλά τα έθιμα διατηρούνται σε μεγάλο βαθμό, όπως και η παρασκευή των πατρο­παράδοτων λιχουδιών. Συγγενείς και φίλοι μαζεύονται από νωρίς το πρωί για να βοηθήσουν στο σφάξιμο, αλλά και στην προετοιμασία των φαγητών. Από το χοίρο τίποτα δεν έπρεπε να πάει χαμένο, ακόμα και τα κόκκαλά του παστώνονταν για να χρησιμοποιηθούν σε κρεατόσουπες. Η "λούζα" είναι το πιο διάσημο χοι­ρινό αλλαντικό των Κυκλάδων.

Εκλεκτός μεζές αφού προέρχεται από το φιλέτο του ζώου, ξεραμένος στον ήλιο ή και καπνισμένος, έχει διάφορες παραλλαγές στην ετοιμασία του, από νησί σε νησί. Στην Άν­δρο λέγεται "βασιλίκια", γιατί γίνεται από την μπριζόλα. Τα ανδριώτικα λουκάνικα αποτελούνται από κομμάτια χοιρινού κρέατος, που πλάθονται με ντόπιο κρασί, ξυσμένο πορτοκάλι και γλυκάνισο. Φτιάχνουν επίσης "πασπαλά" (λαρδί).

Το βράδυ όλοι όσοι βοήθησαν στα "χοιροσφάγια" παρακάθονται σε πλούσιο τραπέζι, που καταλή­γει συνήθως σε τρικούβερτο γλέντι. Τα φαγητά προέρχονται βέβαια από τον χοίρο: "σίσυρα" ζεστά, συκωτάκια λεμονάτα με ή χωρίς ρίγανη, φιδές (παλιότερα χειροποίητος) ή ρυζοπίλαφο βρασμένο σε χοιρινό ζουμί, βραστό κρέας με το κόκαλο, ντολμαδάκια και άλλα πολλά. Σε πολλά νησιά τα "χοιροσφά­για" γίνονται την παραμονή των Χριστουγέννων.

Αν βρεθείτε Πάσχα στην Άνδρο, δοκιμάστε οπωσδήποτε τον "λαμπριάτη", το γεμιστό κατσίκι. Άφθονα αβγά, πολλών ειδών τυριά, συκωτάκι, τηγανισμένα ψωμάκια και πολλά μυρωδικά ανακατεύονται σε μια μεγάλη κατσαρόλα, μέχρι να πήξουν ελαφρά. Το κατσίκι γεμίζεται, ράβεται και ψήνεται στο φούρνο. Παράλληλα με όλα τα παραπάνω, αναζητήστε τα νόστιμα τυριά της Άνδρου, την "πετρωτή", από κατσικίσιο ή αγελαδι­νό γάλα, το "μαλαχτό", που το όνομα του σημαίνει ότι έχει ζυμωθεί, τα "βολάκια", κρεμώδες επιτραπέζιο τυρί και τέλος "αρμεξιά", φρέσκο τυρί από μείγμα αγελαδινού και κατσικίσιου γάλακτος και "μανούσο", μα­λακό αλμυρό τυρί. Τέλος, στα Γαυριοχώρια, αναζητήστε το "πόντζι", το ανδριώτικο ρακόμελο, φτιαγμένο α­πό ρακί και μέλι λεκατίσιο (από το ρείκι λεκάτι).

Της λαογράφου, Κατερίνας Μαρινάκη